Από τη Μαρία Καραπατσιά, ψυχολόγο, MSc ψυχοθεραπεύτρια, www.mkarapatsia.gr

Μπορεί η σωστή, υγιεινή διατροφή να είναι κακή; Ακούγεται οξύμωρο, αλλά όταν γίνεται εμμονή, τότε μπορεί να έχει μόνο αρνητικά αποτελέσματα.

Ο όρος ορθορεξία προέρχεται από τις λέξεις «ορθός» (σωστός) και «όρεξη». Ο όρος χρησιμοποιήθηκε στο εξωτερικό (orthorexia) με την έννοια της ορθής διατροφής και αφορά σε μια μη υγιή εμμονή με την υγιεινή διατροφή. Η ορθορεξία δεν είναι μια επισήμως αναγνωρισμένη διαταραχή, ωστόσο είναι παρόμοια με τις άλλες διατροφικές διαταραχές (ανορεξία, βουλιμία, υπερφαγία), με τη διαφορά ότι τα άτομα με ορθορεξία έχουν κυρίως εμμονή με το να τρώνε υγιεινά. Μια άλλη διαφορά είναι ότι, ενώ η ανορεξία και η βουλιμία είναι «κρυφές» διαταραχές, τα άτομα δηλαδή που υποφέρουν από αυτές το κρατούν μυστικό, στην ορθορεξία συμβαίνει το αντίθετο. Οι «ορθορεκτικοί» είναι πολύ περήφανοι για τις διατροφικές τους επιλογές, το συζητούν, το προβάλλουν, συχνά με ιδιαίτερη ένταση, πιστεύοντας ότι αυτοί κάνουν τις σωστές επιλογές, ενώ οι άλλοι τις λανθασμένες.

Πώς και πότε εμφανίστηκε;
Ο όρος χρησιμοποιήθηκε αρχικά από το γιατρό Steven Bratman, ο οποίος προσπάθησε να περιγράψει την προσωπική του εμπειρία με τη διατροφή και το φαγητό. Στην ορθορεξία χαρακτηριστικός είναι ο περιορισμός της τροφής, όπως συμβαίνει και στην ανορεξία, αλλά η έμφαση του περιορισμού δίνεται στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα της τροφής. Στην ορθορεξία δεν υπάρχει ο φόβος του πάχους. Οι ορθορεκτικοί έχουν στόχο να τρέφονται όσο το δυνατόν πιο αγνά και υγιεινά ώστε να αποφύγουν τις αρνητικές συνέπειες για την υγεία τους που μπορεί να έχει η κατανάλωση «ανθυγιεινών» τροφών.
Η ορθορεξία εμφανίστηκε τη δεκαετία του ’90, αλλά τα τελευταία χρόνια γίνεται όλο και πιο συχνή. Σε αυτό πιθανόν να συμβάλλει η έντονη προβολή της υγιεινής διατροφής, ο διαχωρισμός των τροφών σε «καλές» και «κακές» και η υπερ-προβολή του λεπτού σώματος.

Μήπως πάσχεις από ορθορεξία;
Τα άτομα με ορθορεξία έχουν μια συνεχή ανησυχία σχετικά με το φαγητό. Η ενασχόλησή τους με τη διατροφή καταναλώνει μεγάλο μέρος του χρόνου τους, σε βάρος άλλων δραστηριοτήτων. Από τα μέχρι στιγμής ερευνητικά δεδομένα, η ορθορεξία εμφανίζεται εξίσου σε άντρες και γυναίκες.

oth

Η διατροφή αποκτά κεντρικό ρόλο στη ζωή τους
Προτιμούν να ετοιμάζουν οι ίδιοι το φαγητό τους και περνάνε από έλεγχο τα γεύματα που μπορεί να ετοιμάσουν άλλοι.
Αρνούνται να φάνε κάτι «μη υγιεινό» και η θρεπτική αξία της τροφής είναι πάντα σε προτεραιότητα σε σχέση με την απόλαυση.
Γνωρίζουν πολλά σχετικά με το φαγητό και τη διατροφή, πολλές φορές όμως έχουν ανακριβείς πληροφορίες, τις οποίες παίρνουν από τα περιοδικά και το διαδίκτυο.
Αποφεύγουν τα οικογενειακά και φιλικά γεύματα ή τις γιορτές στις οποίες θα υπάρχει φαγητό εκτός του διατροφικού τους προγράμματος.
Αρνούνται εξόδους σε εστιατόρια και ταβέρνες, με αποτέλεσμα να απομακρύνονται από συγγενείς και φίλους.
Η αυτοεκτίμησή τους βελτιώνεται ή χειροτερεύει ανάλογα με το εάν τρώνε υγιεινά.
Νιώθουν ότι έχουν τον πλήρη έλεγχο και η αυτοπεποίθηση τους αυξάνεται μόνο όταν τρώνε υγιεινά.
Σε πιο ακραίες περιπτώσεις, η προσπάθειά τους να τρέφονται όσο το δυνατόν πιο αγνά και υγιεινά οδηγεί στο να τρέφονται τόσο φτωχά ώστε βλάπτουν την υγεία τους.

Πώς ξεκινά και πώς εξελίσσεται η ορθορεξία;
Η ορθορεξία συνήθως ξεκινά με την προσπάθεια του ατόμου να τρέφεται πιο υγιεινά. Τα άτομα με ορθορεξία έχουν εμμονή με την ποιότητα και την αγνότητα των τροφών, την ποσότητα, τις θερμίδες και την ποικιλία των τροφών που θα καταναλώσουν. Ακολουθούν ένα πολύ άκαμπτο διατροφικό πρόγραμμα και, όταν βγαίνουν από αυτό, «αυτοτιμωρούνται» με ένα ακόμη πιο αυστηρό πρόγραμμα, με νηστεία ή υπερβολική άσκηση, ώστε να αντισταθμίσουν το διατροφικό ολίσθημα. Αρχίζουν με το να αποφεύγουν συγκεκριμένες τροφές, μετά ολόκληρες ομάδες τροφών και σιγά σιγά μπορεί να αποκλείσουν έναν πολύ μεγάλο αριθμό τροφών, αρνούμενοι να καταναλώσουν τρόφιμα που περιέχουν συντηρητικά, επεξεργασμένες τροφές, όπως το λευκό αλεύρι και η ζάχαρη, ζωικά προϊόντα και οποιεσδήποτε άλλες τροφές ή συστατικά μπορεί να θεωρούνται «ανθυγιεινά».

Πού μπορεί να οφείλεται;
Η ορθορεξία μπορεί να οφείλεται, σε έναν βαθμό, στην προσπάθεια του ατόμου να νιώσει «ασφάλεια» από τις επιπτώσεις της κακής διατροφής στην υγεία του. Μπορεί το άτομο να έχει μια καταναγκαστική σχέση με τον έλεγχο και το φαγητό και η συμπεριφορά αυτή να λειτουργεί ως ένα μέσο για να επιβεβαιώσει την ελεγκτική του ικανότητα. Ακόμη μπορεί να συμβάλλει και η έντονη επιθυμία για ένα αδύνατο σώμα. Υπάρχουν επίσης άνθρωποι για τους οποίους ο τρόπος διατροφής γίνεται κομμάτι της ταυτότητάς τους. Οικογενειακά πρότυπα αλλά και η συχνή πληροφόρηση σχετικά με τις «καλές» και τις «κακές» τροφές και το κακό που μπορεί να προκαλέσουν στην υγεία οι τελευταίες συμβάλλουν επίσης σημαντικά. Κάποια από τα άτομα με ορθορεξία μπορεί να έχουν ιστορικό ανορεξίας ή βουλιμίας, το οποίο φαίνεται να παίζει έναν σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της ορθορεξίας. Τέλος, μια πρόσφατη ασθένεια μπορεί επίσης να πυροδοτήσει σχετικά συμπτώματα.

Ποια προβλήματα δημιουργεί;
Μπορεί τα διατροφικά προβλήματα να μην είναι εμφανή, ωστόσο σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε απίσχνανση και σοβαρά προβλήματα υγείας Πιο εμφανή είναι τα κοινωνικά και ψυχολογικά προβλήματα. Η εμμονή με την απόλυτα υγιεινή διατροφή μπορεί να επηρεάσει τη ζωή του ατόμου, τις σχέσεις του και την ψυχική υγεία του. Συχνά απομονώνεται κοινωνικά, επειδή οργανώνει τη ζωή του γύρω από το φαγητό. Το φαγητό λειτουργεί ως ένα μέσο κοινωνικής επαφής, για το άτομο όμως με ορθορεξία μπορεί να στέκεται εμπόδιο στην κοινωνική επαφή, προκαλώντας μεγάλο άγχος, δυσκολία και τελικά αποφυγή της κοινωνικής επαφής. Το άτομο σιγά σιγά χάνει την ικανότητα να τρώει αυθόρμητα, να καταλαβαίνει πότε πεινάει, πόσο πρέπει να φάει και πότε είναι χορτάτο. Τέλος, μέσα από αυτό επηρεάζεται σημαντικά η αυτοεκτίμησή του, καθώς συχνά νιώθει αποτυχημένο εάν δεν καταφέρει να κρατήσει το διατροφικό του πρόγραμμα.

Δηλαδή, το να τρώω υγιεινά είναι ανθυγιεινό;
Το να ακολουθούμε μια διατροφή τρώγοντας προσεκτικά και υγιεινά είναι καλό, εκτός αν αυτό καταλαμβάνει σημαντικό χρόνο και «χώρο» στη ζωή μας, ή η κατανάλωση τροφών εκτός του υγιεινού διατροφικού προγράμματος συνοδεύεται από τύψεις και αυτοκατηγορίες. Επίσης, αν αυτό προκαλεί δυσκολία στην κοινωνική συναναστροφή, τότε σίγουρα υπάρχει ένα πρόβλημα. Υπάρχει διαφορά μεταξύ των υγιών ατόμων που ακολουθούν μια συγκεκριμένη διατροφή (π.χ. χορτοφαγία, διατροφή χωρίς γλουτένη, μη επεξεργασμένες τροφές κ.λπ.) και αυτών που ακολουθούν ψυχαναγκαστικά μια διατροφή η οποία τελικά τους κάνει κακό.

Θεραπεία
Η ορθορεξία δεν έχει μπει επίσημα στο διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο των ψυχικών διαταραχών και ίσως να μη διαγιγνώσκεται συχνά. Όμως, αν κάποιος καταλάβει ότι πιθανόν η υγιεινή διατροφή να του έχει γίνει εμμονή και επηρεάζει τη ζωή του, θα ήταν καλό να ζητήσει βοήθεια. Η αναζήτηση θεραπείας δεν σημαίνει ότι θα πάψει να τρέφεται υγιεινά. Θα συνεχίσει να το κάνει, αλλά με έναν διαφορετικό τρόπο, έχοντας πρώτα απ’ όλα κατανοήσει το πρόβλημα και τις αιτίες που ενδεχομένως το έχουν προκαλέσει. Μέσα από τη θεραπεία θα μπορέσει να είναι πιο ευέλικτος και όχι τόσο αυστηρός σχετικά με το φαγητό. Θα καταλάβει ότι, αν φάει κάτι «ανθυγιεινό», δεν θα συμβεί κάτι κακό. Ότι το φαγητό δεν θα τον κάνει καλύτερο άνθρωπο. Το φαγητό είναι «καύσιμο» για να μπορούμε να ζούμε, να δουλεύουμε, να ευχαριστιόμαστε τη ζωή. Το φαγητό είναι και απόλαυση, την οποία είτε μοιραζόμαστε με άλλους είτε όχι, πάντα χωρίς τύψεις, ενοχές και εμμονές που τη μετατρέπουν σε κόλαση.

 

Δείτε ακόμη στο Youweekly.gr

Η νέα επαναστατική μέθοδος αδυνατίσματος: Χάσε όλα τα περιττά κιλά με τη eurodiet

Το συστατικό που απογειώνει τη διατροφή και την υγεία σου- Πόσο συχνά το εντάσσεις στη δίαιτά σου;

Οι πιο χορταστικές και υγιεινές μπάρες δημητριακών που θα βοηθήσουν τη δίαιτά σου

Τα καλύτερά μας σήμερα:

Για πρώτη φορά! Η Μίνα Αρναούτη μας δείχνει τα τραυματισμένα πόδια της!

Αποχώρηση – βόμβα από την εκπομπή της Μενεγάκη! Ποιος -επί χρόνια- συνεργάτης της φεύγει;

Εξελίξεις για την Νανά Καραγιάννη: «Ξύπνησε» από το κώμα!

loading...