Τα ω-3 λιπαρά είναι πολύ σημαντικά για την ανθρώπινη υγεία καθώς αποτελούν δομικά συστατικά της διαμόρφωσης του ανοσοποιητικού συστήματος. Επίσης διακρίνονται για τις ισχυρές αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές τους. Ο άνθρωπος δεν διαθέτει τα απαραίτητα ένζυμα προκειμένου να συνθέσει το απαραίτητο ω-3 λιπαρό οξύ: α-λινολενικόκαι επομένως, θα πρέπει να το λαμβάνει μόνο μέσω της διατροφής του. Μέσω μεταβολικού μονοπατιού το α-λινολενικό οξύ μπορεί να μετατραπεί σε άλλα ω-3 λιπαρά όπως είναι το εικοσαπενταενοϊκό οξύ (EPA) και το δοκοσαεξαενοϊκό οξύ (DHA). Το EPA και το DHA βρίσκονται σε υψηλές ποσότητες στα «λιπαρά ψάρια» (π.χ. ρέγκα, σκουμπρί, τόνος, σαρδέλα), στα ιχθυέλαια και φυσικά στο μουρουνέλαιο.

Η αυξημένη κατανάλωση ω-3 λιπαρών (π.χ. με την λήψη μουρουνέλαιου) επιφέρει την ελάττωση της παρουσίας του αραχιδονικού οξέος (το οποίο αποτελεί έναν ισχυρό προ-φλεγμονώδη παράγοντα) στα ανοσιακά κύτταρα (Yaqoob et al. 2000). Με τον τρόπο αυτό αποτρέπεται μια σειρά από φλεγμονώδεις απαντήσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να λάβουν χώρα λόγω του αραχιδονικού οξέος. Η πλούσια διατροφή με ιχθυέλαια και μουρουνέλαιο παρεμποδίζει ανταγωνιστικά τη διαθεσιμότητά του.

Τα ω-3 στην προστασία της υγείας

Σειρά ερευνών σε υγιείς ανθρώπους δείχνουν σημαντικά αποτελέσματα από την κατανάλωση ω-3 λιπαρών, μέσω ιχθυελαίων και μουρουνέλαιου, στη ρύθμιση της ανοσοποιητικής λειτουργίας. Μελέτες δείχνουν ότι με τη χορήγηση EPA και DHAπαρουσιάζεται μειωμένη παραγωγή υπεροξειδίων από τα ουδετερόφιλα λευκοκύτταρα, καθώς επίσης και μείωση της παραγωγής φλεγμονωδών κυτοκινών, όπως είναι η TNF-α(Calder 2001). Επίσης, συντελούν στη βελτίωση της δραστηριότητας των φυσικών κυττάρων δολοφόνων (ΝΚ) και των Τ λεμφοκυττάρων. Ταυτόχρονα, τα ω-3 λιπαρά οξέα βελτιώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη, ενεργοποιούν συγκεκριμένα γονίδια που συμβάλλουν στην οξείδωση του λίπους και επομένως με τον τρόπο αυτό μπορούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά και στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας.

Τα διάφορα φλεγμονώδη νοσήματα χαρακτηρίζονται από τη διαταραχή της ισορροπίας των Th1 /Th2 κυττάρων. Στις περιπτώσεις αυτές παρατηρείται ανισορροπία στο συγκεκριμένο ισοζύγιο με υπεροχή των Th1 (επάγονται από το αραχιδονικό),τα οποία όμως παράγουν προ-φλεγμονώδεις κυτοκίνες (Gibneyetal. 1993). Με δεδομένο ότι τα ω-3 λιπαρά οξέα ανταγωνίζονται τα αποτελέσματα του αραχιδονικού οξέος, ενισχύουν την παρουσία των Th2 κυττάρων. Με τον τρόπο αυτό τα ω-3 αποτελούν βασικούς μεσολαβητές των αλλεργικών απαντήσεων και μπορούν να ασκούν θετική επίδραση στην προστασία ή στην αντιμετώπιση των αλλεργικών παθήσεων. Μπορούν επίσης να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην πρόληψη και στην αντιμετώπιση των διάφορων χρόνιων φλεγμονωδών και εκφυλιστικών αυτοάνοσων και μη νοσημάτων (Calder & Grimble2002). Κλινικές μελέτες με διαιτητική συμπλήρωση ω-3λιπαρών σε χρόνιες αυτοάνοσες εκφυλιστικές ασθένειες, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η νόσος Crohn, η ψωρίαση και η σκλήρυνση κατά πλάκας, δείχνουν μειωμένη οξύτητα των ασθενειών αυτών, μειωμένους δείκτες φλεγμονής (π.χ. ιντερλευκίνης IL-1 και CRP) και βελτίωση της κλινικής εικόνας. Η ευεργετική επίδραση των ω-3 λιπαρών είναι τεκμηριωμένη και στη ρευματοειδή αρθρίτιδα (Calder&Zurier 2001, Calder&Grimble 2002).

Το χρυσάφι που λέγεται μουρουνέλαιο

Οι θρεπτικές ιδιότητες του μουρουνέλαιου είναι γνωστές εδώ και χιλιετίες και αναφορές υπάρχουν ακόμη και στη Βίβλο. Τον 17ο αιώνα παρατηρήθηκε ότι η κατανάλωση μουρουνέλαιου επέφερε συγκεκριμένα ευεργετικά αποτελέσματα στην υγεία, οπότε πολλοί συνέστησαν τη χρήση του για τη θεραπεία της ραχίτιδας και των ρευματισμών. Το μουρουνέλαιο (ηπατοϊχθυέλαιο) αποτελεί ένα είδος ιχθυελαίου. Εντούτοις με τον όρο «ιχθυέλαιο» εννοείται συνήθως το λάδι που εξάγεται από τη σάρκα των λιπαρών ψαριών και όχι από το συκώτι τους, όπως συμβαίνει με το μουρουνέλαιο. Αν και τα δύο έλαια είναι πολύ πλούσια σε ω-3 λιπαρά, το μουρουνέλαιο υπερτερεί ως προς το γεγονός ότι είναι πλούσιο σε βιταμίνη D (D3) και βιταμίνη Α. Πράγματι, το μουρουνέλαιο έχει πλούσια διατροφική αξία. Το υψηλής ποιότητας μουρουνέλαιο αποτελεί εξαιρετική πηγή ω-3 λιπαρών οξέων: DHA (600 mg/5 ml) και ΕΡΑ (400 mg/5 ml), όπως και της ιδιαίτερα σημαντικής βιταμίνης D (10 μg/5 ml – 400 IU). Ταυτόχρονα, περιέχει σημαντική ποσότητα βιταμίνης Α (250 μg/5 ml – 833 IU), ενώ συχνά προστίθεται και βιταμίνη Ε (10 mg/5 ml) για αντιοξειδωτική προστασία των ω-3 (Mollers.gr).

Τα παραπάνω διατροφικά χαρακτηριστικά του μουρουνέλαιου απαντούν κατηγορηματικά και με σαφήνεια στο ερώτημα που μου υποβάλλουν συχνά οι πελάτες μου για το εάν πρέπει να λαμβάνουν μουρουνέλαιο και το καλοκαίρι. Οι περισσότεροι έχοντας επωφεληθεί από τις θετικές του ιδιότητες κατά τη διάρκεια της χειμερινής περιόδου (λιγότερες ιώσεις – περισσότεροι ευεξία), είναι φυσικό να αναρωτιούνται εάν θα πρέπει να το συνεχίσουν και την καλοκαιρινή περίοδο. Στο μυαλό τους δημιουργείται ο συγκεκριμένος προβληματισμός με δεδομένο ότι, εφόσον το μουρουνέλαιο περιέχει βιταμίνη D, ίσως να μην είναι απαραίτητο το καλοκαίρι, λόγω της ηλιοφάνειας. Όπως, όμως, είναι φανερό από τα παραπάνω επιχειρήματα της ταυτόχρονης συνύπαρξης και των ω-3 λιπαρών, η απάντησή μου για το θέμα αυτό είναι ξεκάθαρη και κατηγορηματική: Φυσικά και θα πρέπει να λαμβάνετε μουρουνέλαιο και το καλοκαίρι για πολλαπλούς λόγους και ειδικά λόγω της αυξημένης περιεκτικότητάς του σε ω-3 λιπαρά. Άλλωστε η ποσότητα της βιταμίνης D που περιλαμβάνεται στην προτεινόμενη δοσολογία λήψης μουρουνέλαιου (1 κουταλάκι του γλυκού= 5ml, την ημέρα) είναι 10 μg ή 400 IU, η οποία υπολείπεται κατά 25% της συνιστώμενης ημερήσιας διαιτητικής πρόσληψής της. Επομένως, αποτελεί μία ασφαλή και ταυτόχρονα αναγκαία διαιτητική πρόσληψη, λόγω της πολύ περιορισμένης διαθεσιμότητας της βιταμίνης D στα διάφορα τρόφιμα.

Συμπερασματικά, η προσθήκη στην ανθρώπινη διατροφή υψηλής ποιότητας λιπαρών, όπως είναι τα ω-3, δημιουργεί τις προϋποθέσεις αντιφλεγμονώδους προστασίας, συμβάλλοντας στην αποτελεσματική θωράκιση του ανοσοποιητικού συστήματος. Επομένως, καταναλώστε περισσότερα ψάρια, ξηρούς καρπούς, ιχθυέλαια και μουρουνέλαιο. Στην περίπτωση, όμως, του μουρουνέλαιου προσφέρεται το σημαντικό πλεονέκτημα ότι περιέχει έναν μοναδικό συνδυασμό συνύπαρξης φυσικών ωμέγα-3 λιπαρών και βιταμίνης D, τον οποίο δεν θα βρείτε σε κανένα συμπλήρωμα διατροφής. Με τον τρόπο αυτό λειτουργεί έμμεσα ως αντιφλεγμονώδης και ανοσοπροστατευτικός παράγοντας, θωρακίζοντας τον οργανισμό έναντι απειλητικών μολυσματικών παραγόντων. Βέβαια, προκειμένου να επωφεληθείτε μέγιστα από τα πολλαπλά οφέλη υγείας που προσφέρει είναι πολύ σημαντικό να καταναλώνετε μουρουνέλαιο υψηλής ποιότητας, όπως είναι το MÖLLER’S! Η φυσική γεύση του μουρουνέλαιου MÖLLER’S είναι αναντικατάστατη σχετικά με τη διατροφική της αξία. Για ορισμένους όμως, η ιδιαιτερότητα της φυσικής του γεύσης αποτελεί ένα σημαντικό αντικίνητρο για την καθημερινή πρόσληψη του. Για τις περιπτώσεις αυτές, συνιστάται το υγρό μουρουνέλαιο MÖLLER’S με γεύση λεμόνι ή οι κάψουλες MÖLLER’S FORTE που περιέχουν μίγμα μουρουνέλαιου και ιχθυέλαιου. Για τα παιδιά επίσης υπάρχει η λύση του MÖLLER’S ΥΓΡΟ Tutti Frutti και των MÖLLER’S ΨΑΡΑΚΙΑ – ΖΕΛΕΔΑΚΙΑ

Δρ. Δημήτρης Γρηγοράκης

Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος MSc, PhD

Διδάκτωρ Χαροκοπείου Πανεπιστημίου

Επιστημονικός Διευθυντής Ομάδας ΛΟΓΩ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. Calder PC &Grimble RF (2002). Polyunsaturated fatty acids, inflammation and immunity.Eur J ClinNutr 56 (3): S14-S19.

  2. Calder PC &Zurier RB (2001). Polyunsaturated fatty acids and rheumatoid arthritis. CurrOpinClinNutrMetab Care 4(2):115–121.

  3. Calder PC (2001). n-3 polyunsaturated fatty acids, inflammation and immunity: pouring oil on troubled waters or another fishy tale? Nutr Res 21: 309-341.

  4. Gibney MJ & Hunter B (1993). The effects of short- and long-term supplementation with fish oil on the incorporation of n-3 polyunsaturated fatty acids into cells of the immune system in healthy volunteers. Eur J ClinNutr 47:255–259.

  5. Holick MF & Grant WB (2014). Vitamin D status and ill health. Lancet Diabetes Endocrinol 2:273–274.

  6. Mollers.gr

  7. Prietl B, Treiber G, Pieber TR &Amrein K (2013). Vitamin D and immune function.Nutrients 

  8. Van Belle TL, Gysemans C& Mathieu C (2011). Vitamin D in autoimmune, infectious and allergic diseases: A vital player? Best Pract Res ClinEndocrinolMetab 25(4):617-632.

  9. Yaqoob P, Pala HS, Cortina-Borja M, Newsholme EA &Calder PC (2000). Encapsulated fish oil enriched in a-tocopherol alters plasma phospholipid and mononuclear cell fatty acid compositions but not mononuclear cell functions. Eur J Clin Invest 30 (3): 260-274.

  10. Γρηγοράκης Δ (2016). Αυτοάνοσα, Ανοσοποιητικό & Διατροφή. Εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ.

  11. Γρηγοράκης Δ (2017). Βιταμίνη D: Μία θρεπτική ουσία – Χίλιες δράσεις υγείας. Εκδόσεις ΛΟΓΩ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ.