Μικρασιάτισσα από κούνια, κιμπάρισσα και ωραία τύπισσα, δοτική και χορτάτη, χωρίς κόμπλεξ και απωθημένα στην ζωή της, χωρίς κακίες και ζήλειες για τους συναδέλφους της… Τίποτα δεν είναι τυχαίο τελικά… Η Σμάρω Στεφανίδου υπήρξε μία από τις πιο χαρακτηριστικές και αγαπητές παρουσίες του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου. Με μια καριέρα που κράτησε για πολλές δεκαετίες, η οποία χαρακτηρίστηκε από συνέπεια, αξιοπρέπεια και αυθεντικό ταλέντο, κατάφερε να αφήσει ανεξίτηλο το σημάδι της στον χώρο.
Ήταν μια καλλιτέχνιδα με βαθιά θεατρική παιδεία, με ιδιαίτερη φωνή, εκφραστικότητα και μια σπάνια ικανότητα να δίνει ζωή ακόμη και στους πιο απαιτητικούς χαρακτήρες. Οι ερμηνείες της συνδύαζαν το χιούμορ, τη συγκίνηση και την ανθρώπινη παρατήρηση, στοιχεία που την έκαναν να ξεχωρίζει.
Μεγαλωμένη στα πούπουλα…

Η Σμάρω Στεφανίδου γεννήθηκε το 1913 στην Αθήνα. Από μικρή ηλικία έδειξε ενδιαφέρον για τις τέχνες και ιδιαίτερα για το θέατρο, έναν χώρο που εκείνη την εποχή απαιτούσε αφοσίωση, πειθαρχία και μεγάλο προσωπικό αγώνα. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η μόρφωση και η καλλιέργεια είχαν σημαντική θέση. Η αγάπη της για την υποκριτική την οδήγησε στη δραματική τέχνη, σε μια περίοδο κατά την οποία το θέατρο αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους χώρους πολιτιστικής έκφρασης. Το ξεκίνημα για τη Σμάρω Στεφανίδου δεν ήταν εύκολο, καθώς οι γονείς της δεν ήθελαν να γίνει ηθοποιός….
Μικρασιάτισσα από γονείς και παππούδες, οι παππούδες και οι γιαγιάδες της κατάγονταν από την Καππαδοκία και την Καισαρεία, κι η ίδια αισθανόταν πάντα τις ρίζες της βαθιά στα χώματα της Ανατολής. Ο πατέρας της είχε εργοστάσιο αλεύρων και έκανε πέντε παιδιά – η Σμαράγδα ήταν η μικρότερη. Με την καταστροφή της Σμύρνης η οικογένεια κατάφερε να έρθει στην Αθήνα. Πολλές λεπτομέρειες για το πώς έφθασαν εκεί δεν είναι γνωστές, γιατί η Σμάρω δεν μιλούσε ποτέ γι’αυτό το θέμα. Πρώτα εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του Βοτανικού, αργότερα μεταφέρθηκαν στο Κάτω Χαλάνδρι. Από μικρή τη γοήτευε η υποκριτική. Σαν παιδί διοργάνωνε παραστάσεις στο υπόγειο του σπιτιού της, έπαιζε τα “αγάλματα”. Τότε οι γονείς δεν φαντάζονταν ότι θα το κάνει επάγγελμα και απολάμβαναν τα νάζια και τις τσαχπινιές της κόρης τους. Φοίτησε στις καλόγριες, έκανε μαθήματα πιάνου και ξένων γλωσσών και ήταν σε όλα πολύ καλή μαθήτρια. Αργότερα μπήκε στην Εμπορική σχολή, απ’όπου πήρε το πτυχίο της. Εκεί συμμετείχε στη θεατρική ομάδα της σχολής στο έργο «Ίκαρος». Την επόμενη μέρα της παράστασης, οι εφημερίδες έγραψαν πως «η δεσποινίς Στεφανίδου υπήρξε η ψυχή του έργου» κι ένας καθηγητής της της είπε: «Εσύ, Σμάρω, πρέπει να παίξεις στο θέατρο επαγγελματικά».
Η οικογένειά της αντέδρασε πολύ αρνητικά στην απόφασή της να γίνει ηθοποιός κι έτσι έδωσε κρυφά εξετάσεις στη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου. Δουλεύοντας τα πρωινά ως δακτυλογράφος, μπόρεσε να πληρώσει τις θεατρικές της σπουδές και τα απογεύματα παρακολουθούσε μαθήματα στη σχολή, χωρίς να το γνωρίζει κανείς. Είχε όμως την τόλμη να καλέσει τους γονείς της στις εξετάσεις του Ιουνίου για να την παρακολουθήσουν, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα σε όλους το μυστικό της, παραδόξως εκείνοι ενθουσιάστηκαν όταν την είδαν και πήραν πίσω τις προηγούμενες αντιρρήσεις τους.
Μεγάλο ταλέντο με μεγάλη καρδιά!
Μόλις τελείωσε τη σχολή, την προσέλαβε η Μαρίκα Κοτοπούλη, να παίξει μαζί της στο έργο του Παύλου Μελά «Ο Ρουμπής κουμπής και τα κουμπιά» (1936). Υποδυόταν μιά Σμυρνιά φραγκολεβαντίνα, ρόλο που εξωτερικά δεν της ταίριαζε, γιατί είχε ένα πολύ αθώο παρουσιαστικό. Στο θίασο Κοτοπούλη η Σμάρω Στεφανίδου, είχε και την πρώτη της εμπειρία στο χώρο της αρχαίας τραγωδίας, ως πρώτη κορυφαία στην “Ηλέκτρα”, ρόλο που της έδωσε για τη δυνατή και καθαρή φωνή της.Η Κοτοπούλη την κράτησε κοντά της αρκετά χρόνια, αναθέτοντάς της αμέσως μεγάλους ρόλους, και μάλιστα την εμπιστεύτηκε να την αντικαταστήσει δύο φορές, όταν εκείνη είχε αρρωστήσει και δεν μπορούσε να παίξει.

Ο σκληρός χώρος του θεάτρου που την ήθελε πάντα δεύτερη…
Η καριέρα της ξεκίνησε σε μια εποχή όπου το θέατρο βρισκόταν σε σημαντική άνθηση. Οι ηθοποιοί της γενιάς της δεν είχαν τις δυνατότητες προβολής που υπάρχουν σήμερα και η αναγνώριση ερχόταν κυρίως μέσα από τη σκληρή δουλειά και τη σχέση με το κοινό. Η Σμάρω Στεφανίδου εμφανίστηκε στη σκηνή με σοβαρότητα και επαγγελματισμό. Από τα πρώτα της βήματα απέδειξε ότι διέθετε όχι μόνο ταλέντο, αλλά και μια ξεχωριστή σκηνική παρουσία. Συνεργάστηκε με σημαντικούς ανθρώπους του θεάτρου και συμμετείχε σε παραστάσεις που άφησαν εποχή. Η ερμηνευτική της ικανότητα την έκανε κατάλληλη τόσο για κλασικά έργα όσο και για σύγχρονες θεατρικές δημιουργίες. Το θέατρο παρέμεινε η μεγάλη της αγάπη σε όλη τη διάρκεια της ζωής της. Εκεί ένιωθε ότι μπορούσε να επικοινωνήσει άμεσα με το κοινό και να αναμετρηθεί πραγματικά με την τέχνη της. Οι άνθρωποι που συνεργάστηκαν μαζί της τη χαρακτήριζαν επαγγελματία, ευγενική και αφοσιωμένη στην τέχνη της. Είχε βαθιά γνώση του θεάτρου και σεβασμό τόσο στους μεγάλους πρωταγωνιστές όσο και στους νεότερους συναδέλφους της. Για εκείνη, το θέατρο δεν ήταν απλώς ένα επάγγελμα, αλλά ένας τρόπος ύπαρξης και επικοινωνίας.
Το τρυφερό γράμμα του συζύγου της που της έδινε κουράγιο

Λόγω του παρουσιαστικού της, της έδιναν πάντα ρόλους μεγαλύτερους της ηλικίας της, και καθιερώθηκε πολύ νωρίς ως καρατερίστα. Ίσως αυτό της στέρησε τη μεγάλη ευκαιρία να γίνει πρωταγωνίστρια και θιασάρχης. Εκείνη ποτέ δεν παραπονέθηκε για αυτό, αντίθετα χωρίς καμία έπαρση και με απόλυτο σεβασμό δεχόταν τις προτάσεις που της έκαναν και τους έβγαζε όλους ασπροπρόσωπους που την είχαν επιλέξει. Συγκινητικό είναι ένα γράμμα που της έστειλε ο σύζυγός της Βάσος Σεϊτανίδης το 1938, όσο εκείνη ήταν στην Πάτρα, σε περιοδεία με το θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη, η οποία της ζήτησε ακόμη μια φορά να την αντικαταστήσει. Το γράμμα λέει: “Γλυκειά μου γυναικούλα. Πήρα το γράμμα του Σαββάτου και απ’ τη μια μεριά λυπήθηκα που θα κουράστηκες με την αδιαθεσία της κ. Μαρίκας αλλά η χαρά μου απ’ την άλλη που επαληθεύονται οι ελπίδες μου είναι τόση που χάθηκε η λύπη μου. Μαννί μου, μη χάνεις το θάρρος σου. Παίξε ό,τι σου δώσουν της κ. Μαρίκας αρχίζουν σιγά σιγά να νοιώθουν ότι τους είσαι η μόνη αντικαταστάτρια της κ. Μαρίκας. Για σκέψου μαννάκι μου αυτό το πράγμα, μου φαίνεται πως καμμιά άλλη από σταρ όχι μου φαίνεται αλλά αυτό είναι, καμμιά άλλη απ’όλο το ελληνικό θέατρο, ελεύθερο δεν έχει τη δύναμη να ντουμπλάρει την κ. Μαρίκα. Και μέσα από όλο το Βασιλικό [θέατρο], η μόνη ίσως να είναι η Παπαδάκη. Λοιπόν μαννί μου, πάρε κουράγιο γιατί γεννήθηκες να γίνης μεγάλη ηθοποιός και θα δης πως μια μέρα αν θέλει ο Θεός θα είσαι η πραγματική πρωταγωνίστρια που θα συνεχίση τη δουλειά της Μαρίκας στο ελληνικό θέατρο. Όσο και νά ‘ναι αχάριστoi για τη δουλειά που τους προσφέρεις τώρα, θα δής πως μια μέρα θα τους επιβληθής που και αυτoi δεν θα το καταλάβουν και θα έλθη στιγμή που σε σένα θα ελπίζουν για τη συνέχιση της εργασίας των. Δεν πειράζει λοιπόν, κουράσου λίγο παραπάνω γιατί καμμιά άλλη μέσα από το θίασο δεν έχει τις δυνάμεις να παίξει τους ρόλους της Μαρίκας.”
Πολλοί τότε συμμερίζονταν αυτές τις ιδέες. Δυστυχώς, εκείνη την εποχή – αλλά και αργότερα – οι θίασοι ήταν προσωποκεντρικοί.
Είχαν μια θιασαρχίνα (είτε λεγόταν Κοτοπούλη, είτε Κυβέλη, είτε Κατερίνα…) η οποία διάλεγε τα έργα που της ταίριαζαν και φυσικά έπαιζε εκείνη τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ή σε άλλες περιπτώσεις ήταν ζευγάρι θιασαρχών (όπως αργότερα Λαμπέτη-Χορν, Φέρτης-Καλογεροπούλου, Μυράτ-Ζουμπουλάκη, Βουγιουκλάκη-Παπαμιχαήλ, Καρέζη-Καζάκος, Ληναίος-Φωτίου κ.οκ.). Σε αυτές τις συνθήκες δεν της δόθηκε ποτέ πρωταγωνιστικός ρόλος. Εξ άλλου, κριτικοί και κοινό πολύ γρήγορα την κατέταξαν στις “καρατερίστες”, κι έτσι – παρόλο που η μετέπειτα σταδιοδρομία της ήταν πλούσια και ένδοξη – οι προσδοκίες αυτές δεν επαληθεύτηκαν ποτέ.

Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, η Σμάρω Στεφανίδου υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Θεάτρου Τέχνης του Καρόλου Κουν («Σουάνεβιτ»,«Αγριόπαπια» κ.ά.) Όταν εκείνο έκλεισε, δούλεψε στο θίασο Κατερίνας («Πολεμικές Καντρίλιες», «Μις Μπα»,«Θύελλα»….) και, αμέσως μετά τον πόλεμο, στο θίασο Ενωμένων Καλλιτεχνών («Ιούλιος Καίσαρ», «Φον Δημητράκης»…) Όμως κι αυτό το σχήμα διαλύθηκε σύντομα έτσι πήγε στο θίασο της Κατερίνας Ανδρεάδη, όπου γνώρισε το Βασίλη Λογοθετίδη.
Παράλληλα είχε κάνει το ντεμπούτο της στον κινηματογράφο με την ταινία «Τα τέσσερα σκαλοπάτια» και «Ο πύργος των ιπποτών». Το 1952, όταν ο Βασίλης Λογοθετίδης δημιούργησε δικό του θίασο, την πήρε μαζί του και για οκτώ συνεχή χρόνια, μέχρι το θάνατό του, ήταν κύρια παρτενέρ του στις παραστάσεις. «Καινούργια ζωή», «Το μελτεμάκι», «Μιας πεντάρας νιάτα»… Μαζί του έπαιξε και σε ταινίες, με αποκορύφωμα το έργο του Αλέκου Σακελλάριου «Δεσποινίς ετών 39» (κάτω δεξιά). Εκείνη την περίοδο έγινε από Σμαράγδα και Μάγδα… Σμάρω. Δες βίντεο από την ταινία “Δεσποινίς ετών 39”:
Τα μεγάλα δράματα στη ζωή της
Η ζωή της σημαδεύτηκε από δυο μεγάλες απώλειες: το θάνατο του άντρα της από καρκίνο το 1965 και την εξαφάνιση της αδελφής της, το 1970, μετά το θάνατο της μητέρας τους. Μόνη με ένα παιδί να μεγαλώσει, εργάστηκε σκληρά χωρίς να είναι ποτέ μόνιμη σε ένα σχήμα. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της Σμάρως Στεφανίδου ήταν η φυσικότητα της ερμηνείας της. Δεν προσπαθούσε να εντυπωσιάσει με υπερβολές. Αντίθετα, βασιζόταν στη λεπτομέρεια και στην κατανόηση του χαρακτήρα που υποδυόταν. Η φωνή της ήταν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία της. Με τη χαρακτηριστική χροιά της μπορούσε να αποδώσει από την τρυφερότητα μέχρι την αυστηρότητα και από το χιούμορ μέχρι τη συγκίνηση. Συνεργάστηκε με όλους σχεδόν τους αθηναϊκούς θιάσους κάθε είδους. Μια από τις σημαντικές συνεργασίες της στις αρχές της δεκαετίας του ’60, υπήρξε με το Δημήτρη Χορν, με τον οποίο είχε μια μεγάλη επαγγελματική ταύτιση και τους έδενε ως το τέλος μια βαθιά φιλία («Αλλοίμονο στους νέους» κ.ά.). Δες βίντεο από την ταινία:
Συνεργάστηκε επίσης με τον Λάμπρο Κωσταντάρα, τον Γιάννη Φέρτη («Οι πεταλούδες είναι ελεύθερες»), την Ξένια Καλογεροπούλου, τη Μελίνα Μερκούρη, την Αλίκη Βουγιουκλάκη (“Τζούλια”, “Η κυρία με τις καμέλιες”), τον Στέφανο Ληναίο, τον Γιάννη Γκιωνάκη, τον Νίκο Κούρκουλο («Πρόσκληση στον πύργο»),τον Αντώνη Αντύπα και πολλούς άλλους, παίζοντας όλη τη γκάμα του παγκόσμιου ρεπερτορίου, από ποιοτική επιθεώρηση μέχρι τραγωδία. Ενδεικτικά αναφέρουμε τη συμμετοχή της στην περίφημη επιθεώρηση των Μποστ-Μίκη Θεοδωράκη «Όμορφη πόλη » το 1962, όπου ερμήνευσε με ιδιαίτερη επιτυχία το ρόλο της Ελλάδας, καθώς και τους πρωταγωνιστικούς ρόλους στα έργα «Τζιν γκέημ», «Η μικρή μας πόλη», και «Ζορμπάς» (στο ρόλο της Μαντάμ Ορτάνς, για τον οποίο πήρε θαυμάσιες κριτικές). Δες ένα αφιέρωμα από τις ταινίες που έχει παίξει:
Σταθμός της σταδιοδρομίας της ήταν, το 1977, ο ρόλος της Εκάβης στο έργο «Τρωάδες» του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Γιάννη Τσαρούχη. Στην “Ακαδημία Τσαρούχη”, όπως την αποκαλούσε η ίδια, έμαθε πολλά και σοφά πράγματα. Όταν ρώτησε τον Τσαρούχη γιατί διάλεξε εκείνη για να ερμηνεύσει την ξεπεσμένη βασίλισσα της Τροίας, εκείνος της απάντησε: «Στα μάτια σου διακρίνω όλη την προσφυγιά του κόσμου, κι επειδή είμαι ζωγράφος, μη μου το αμφισβητήσεις». Μετά από την τεράστια επιτυχία της παράστασης στο Θέατρο της οδού Καπλανών, οι «Τρωάδες» ξαναπαρουσιάστηκαν στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά καθώς και στους Δελφούς, όπου τα εισιτήρια πουλιόνταν στη μαύρη αγορά, κάτι που συνέβη για πρώτη φορά για θεατρικό έργο. “Ο Τσαρούχης με έμαθε να είμαι εκλεκτική” έλεγε αργότερα η ίδια όταν αναφερόταν σε εκείνον.
Πλούσια ήταν και η παρουσία της στο χώρο των ερτζιανών, όπου για πολλά χρόνια συμμετείχε στην εκπομπή θεάτρου και βιβλίου του Δ’ Προγράμματος, ερμηνεύοντας πολλούς ρόλους σε θεατρικά έργα αλλά και διαβάζοντας μυθιστορήματα όπως το «Τρίτο στεφάνι» του Ταχτσή, το «Εκατό χρόνια μοναξιάς» του Γκ.Γκ. Μάρκες, «Βαρώνη Σταφ», «Παύλος και Βιργινία» και πολλά ακόμα έργα συγγραφέων όπως ο Άγγελος Τερζάκης, ο Θεοτοκάς κ.ά. Για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα παρουσίαζε τη ραδιοφωνική εκπομπή «Η γλώσσα που κεντά» (σε κείμενα Άλκη Στέα και Λάκη Μιχαηλίδη), και διάβασε πολλά λογοτεχνικά κείμενα Ελλήνων και ξένων συγγραφέων. Εξ ίσου πλούσια ήταν η παρουσία της στην τηλεόραση, σε θεατρικά έργα που παρουσιάζονταν στην εκπομπή της ΕΤ-1 «Το θέατρο της Δευτέρας», σε τηλεοπτικές σειρές όπως «Οι τελευταίοι εγγονοί» του Τάσου Αθανασιάδη αλλά και καλεσμένη σε εκπομπές. Δες βίντεο από το σήριαλ του MEGA “Οι τελευταίοι εγγονοί”:
Μετά από πολύχρονη λαμπρή σταδιοδρομία στο θεατρικό στερέωμα, τον ελληνικό κινηματογράφο, την τηλεόραση και το ραδιόφωνο, αφού προσέφερε μεγάλες ερμηνείες, ήθος και γνησιότητα στο ελληνικό κοινό, το οποίο και την καθιέρωσε, κορύφωσε την προσφορά της δημιουργώντας και στηρίζοντας το «Χώρο Πολιτισμού και Τεχνών Σμάρω Στεφανίδου – Λήδα Shantala», έναν ξεχωριστό χώρο πολιτισμού που επιθυμούσε να φέρει τη δική της σφραγίδα αξιών. Μαζί με την κόρη της, το φθινόπωρο του 2003 αποπεράτωσαν το “Shantom”, ένα πολιτιστικό κτίριο στο Χαλάνδρι, που στεγάζει μαθήματα, σεμινάρια (χορού, γιόγκα, πολεμικών τεχνών, θεάτρου, εναλλακτικών θεραπειών κ.ά), και παραστάσεις, αλλά και όλων των ειδών πολυ-πολιτισμικές εκδηλώσεις: ένας πόλος επιμόρφωσης, ψυχαγωγίας, συνάντησης και επικοινωνίας, μέσα σε ένα πλαίσιο που σέβεται τον άνθρωπο και στοχεύει στην ανάπτυξη του δυναμικού του.
Η παρουσία της στον ελληνικό κινηματογράφο
Παρά τη μεγάλη της αφοσίωση στο θέατρο, η Σμάρω Στεφανίδου άφησε σημαντικό αποτύπωμα και στον ελληνικό κινηματογράφο. Συμμετείχε σε πολλές ταινίες, κυρίως στις δεκαετίες του 1950, 1960 και 1970, όταν ο ελληνικός κινηματογράφος γνώριζε μεγάλη δημοτικότητα. Δείτε εδώ μια σπάνια συνέντευξή της στην εκπομπή της ΕΡΤ “Συν και πλην” το 2002.
Οι ρόλοι της ήταν συχνά χαρακτηριστικοί: μητέρες, συγγενικά πρόσωπα, γυναίκες της καθημερινής ζωής, αλλά και κωμικοί χαρακτήρες με έντονη προσωπικότητα. Είχε την ικανότητα να μετατρέπει ακόμη και έναν μικρό ρόλο σε αξέχαστη παρουσία. Στο σινεμά συνεργάστηκε με πολλούς σπουδαίους ηθοποιούς της εποχής, όπως η Αλίκη Βουγιουκλάκη, ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ, η Τζένη Καρέζη και πολλούς ακόμη καλλιτέχνες που σημάδεψαν τον ελληνικό πολιτισμό. Η παρουσία της στις ταινίες δεν ήταν ποτέ διακοσμητική. Ακόμη και όταν ο χρόνος της στην οθόνη ήταν περιορισμένος, κατάφερνε να δίνει βάθος στους χαρακτήρες της. Το βλέμμα, η φωνή και οι κινήσεις της δημιουργούσαν πρόσωπα αληθινά και αναγνωρίσιμα. Δες βίντεο από την ταινία με τον Κώστα Βουτσά “Είκοσι γυναίκες και εγώ”:
Ένας μεγάλος έρωτας, ένας γάμος και μια υπέροχη ζωή
Η Σμάρω Στεφανίδου ήταν παντρεμένη με τον τραγουδιστή Βάσο Σεϊτανίδη, τον οποίο γνώρισε σε ένα χορό της Ιονίου Σχολής. Μετά τον γάμο τους έζησαν για λίγο καιρό στο Παρίσι, όταν ο Σεϊτανίδης επελέγη σαν εκπρόσωπος του Σωματείου Μουσικών για να τραγουδήσει στις εκδηλώσεις στο σχέδιο Μάρσαλ. Τότε έμεινε έγκυος στην κόρη τους Λήδα που από την στιγμή που γεννήθηκε ήταν η μεγάλη τους αδυναμία. «Παντρευτήκαμε από τρελλό έρωτα», έλεγε η ίδια. Το ζευγάρι συνεργάστηκε πολλές φορές και επαγγελματικά, σε βραδιές μουσικής και ποίησης, στην Αθήνα και σε περιοδείες. Η μικρή περνούσε πολύ χρόνο με τον πατέρα της, ο οποίος δούλευε νυχτερινές ώρες, καθώς η μητέρα της ήταν στην ακμή της καλλιτεχνικής της καριέρας και έπαιζε σε πολλές παραστάσεις ταυτόχρονα. Όταν η Λήδα έγινε 10 ετών, ο πατέρας της έφυγε πρόωρα από τη ζωή σε ηλικία 52 ετών, από καρκίνο. Μάνα και κόρη έμειναν μόνες. Γι’ αυτό η Λήδα Σαντάλα, που έγινε χορογράφος και χοροθεραπεύτρια την αποκαλούσε “μπα – μα”…
Ώς το τέλος της ζωής της, η Σμάρω Στεφανίδου διατήρησε τη ζωντάνια και το χιούμορ της. Έκανε κάθε χρόνο πολυπρόσωπες συγκεντρώσεις για να γιορτάσει τα γενέθλιά της με τους αγαπημένους της φίλους και είχε τακτική παρουσία σε όλες τις θεατρικές πρεμιέρες και πολιτιστικές εκδηλώσεις. Η Δέσποινα Στυλιανοπουλου εξομολογήθηκε αργότερα: «Εκείνη, που αγαπούσε τόσο πολύ τη ζωή, μου είπε για πρώτη φορά στην Ακράτα που κάναμε διακοπές: “Κουράστηκα, θέλω να φύγω”». Επιστρέφοντας στην Αθήνα μετά από εκείνο το καλοκαίρι του 2010, η Στεφανίδου εμφάνισε το φθινόπωρο κάποια προβλήματα υγείας με κυριότερο το θέμα της καρδιάς της. Τους γιατρούς όμως δεν τους ήθελε με τίποτα. Μεταφέρθηκε τελικά εσπευσμένα στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο με καρδιακή ανεπάρκεια. Εκεί πέθανε, την Κυριακή 7 Νοεμβρίου 2010, στις 7 το απόγευμα. Η κηδεία της έγινε στο Β’ Νεκροταφείο Αθηνών.
Η Σμάρω Στεφανίδου έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 97 ετών, αφήνοντας πίσω της μια σπουδαία καλλιτεχνική κληρονομιά. Οι τελευταίες της στιγμές μέσα στο νοσοκομείο, όπως περιγράφονται από την κόρη της Λήδα Σαντάλα. Με πολλές πληροφορίες για την μητέρα της και με μεγάλη συγκίνηση, η κόρη της Σμάρως Στεφανίδου, μιλάει εδώ για την πορεία και τον χαρακτήρα της μητέρας της και συνοδεύει τα κείμενά της με πλούσιο φωτογραφικό υλικό.
“Είχα εγκατασταθεί στο νοσοκομείο, γιατί είχα πει ότι θέλω να τη συνοδεύσω. Τη γύρισα στο πλευρό και της έκανα μασάζ στην πλάτη. Η φίλη της, η Ελένη, της τραγουδούσε το «Σ’ αγαπώ γιατί είσαι ωραία» και εκείνη την ώρα γύρισε και μού είπε: «πώς ξεκουράστηκε το πουλάκι μου!». Την κοίταξα και της είπα: «Ελένη, “έφυγε”. Μην τρομάξεις». Δεν ξέρω πού βρήκα αυτήν τη δύναμη! Μείναμε οι δυο μας και της τραγουδήσαμε. Της τραγούδησα μέχρι και ινδικούς ύμνους! Γνωρίζω ότι πρέπει να βοηθάς την ψυχή όταν φεύγει. Της έλεγα «Σμαράκι μου, έχεις φύγει, μη φοβάσαι, προχώρα στο φως, όλα είσαι εσύ, θα έρθουν να σε συναντήσουν. Χαίρομαι για σένα, είμαι ευτυχισμένη, φύγε, θα έρθουν να σε πάρουν!»
Δεν το είπαμε στον γιατρό, ούτε στους φίλους που ήταν έξω. Ηθελα να είναι ήσυχη. Σκέφτηκα, ότι όπως στη γέννα είναι καλό να είναι ήσυχο το μωράκι, έτσι πρέπει να είναι ήσυχος και ο άνθρωπος όταν φεύγει. Είχα πει και στους προγόνους και στον Θεό και στους αγγέλους, όποιοι να είναι, “σας παραδίδω το χέρι της μανούλας μου, εγώ θα σας το δώσω κι εσείς θα το πιάσετε.” Γι’ αυτό δεν κοιμόμουν, από φόβο μη φύγει και δεν είμαι ξύπνια! Προσπάθησα να ζήσω εκείνη τη στιγμή όσο πιο δυνατά μπορούσα. Όταν έμεινα πια μόνη μαζί της, σηκώθηκα και της χόρεψα. Αισθανόμουν πως είναι η πιο ουσιαστική κίνηση που μπορούσα να της προσφέρω. Για να της πω ευχαριστώ, καλό ταξίδι, και πως την αγαπώ. Μετά, για μεγάλο διάστημα δεν ήξερα πού βρισκόμουν. Ήμουν ευγνώμων και ήσυχη επειδή θεωρώ πολύ σημαντικό για τη συνέχεια να φύγει ο άνθρωπος ήρεμος. Προσπαθούσα να μείνω σε αυτό το επίπεδο, το πνευματικό, υπήρχε όμως και το ψυχολογικό που με έπαιρνε από κάτω.
Όλα έγιναν ευλογημένα γιατί η Σμάρω ήταν άνθρωπος της αγάπης. Δεν είχε κακό στην καρδιά της. Αυτό ήταν η Σμάρω. Είχε μία ζωή, όπου όλα οδηγούσαν κάπου. Να είναι πάντα Φως”.
Η πορεία της Σμάρως Στεφανίδου αποτελεί παράδειγμα για τις νεότερες γενιές ηθοποιών. Υπηρέτησε την τέχνη της για περισσότερες από επτά δεκαετίες, χωρίς να χάσει ποτέ την ποιότητα και την αφοσίωσή της. Σήμερα, μέσα από τις ταινίες, τις θεατρικές αναφορές και τις τηλεοπτικές εμφανίσεις της, η παρουσία της παραμένει ζωντανή. Οι χαρακτήρες που δημιούργησε εξακολουθούν να προκαλούν χαμόγελο και συγκίνηση, αποδεικνύοντας ότι οι πραγματικοί καλλιτέχνες δεν χάνονται με τον χρόνο. Η Σμάρω Στεφανίδου δεν ήταν μια ολοκληρωμένη θεατρίνα, μια γυναίκα με σπάνιο ταλέντο και ένας άνθρωπος που τίμησε το επάγγελμά του. Η ζωή και το έργο της αποτελούν σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία του ελληνικού πολιτισμού και θυμίζουν πως η αυθεντική τέχνη παραμένει διαχρονική. Δείτε ένα αφιερωματικό βίντεο για εκείνη από την εκπομπή της ΕΡΤ “Νωρίς νωρίς”:




">
">
">
">
">
">
">
">