Κατερίνα Γώγου: Η πιο θλιμμένη ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου – Το βασανιστικό τέλος της σπουδαίας ηθοποιού

Από τις πιο αντισυμβατικές προσωπικότητες της σύγχρονης ελληνικής τέχνης. Για το ευρύ κοινό η Κατερίνα Γώγου έμεινε γνωστή ως η χαρακτηριστική, ζωηρή κοπέλα των ταινιών του παλιού ελληνικού κινηματογράφου. Για τις επόμενες γενιές, όμως, έγινε σύμβολο αντίστασης, κοινωνικής αμφισβήτησης και ποιητικής έκφρασης.

Ήταν η ατίθαση συμμαθήτρια της Αλίκης Βουγιουκλάκη στο «Ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο”. Όταν ο καθηγητής Δημήτρης Παπαμιχαήλ προσπάθησε να ξεσκεπάσει μια ακόμη αταξία των μαθητριών του, η Γώγου ως Λαζάρου του απάντησε: «πρόσεχα την Πολυχρονοπούλου, που πρόσεχε την Ξανθοπούλου, που μίλαγε με την Γιαδικιάρογλου”…Δες την σκηνή από την ταινία “Το ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο”:

Ήταν η αεικίνητη αδελφή της Τζένης Καρέζη στην ταινία «Μια τρελή, τρελή οικογένεια», που χόρευε ασταμάτητα στο πλευρό του Τζανετάκου…Δες σκηνή από την ταινία του 1965 με τους λαμπερούς πρωταγωνιστές Διονύση Παπαγιαννόπουλο, Μαίρη Αρώνη, Τζένη Καρέζη και Αλέκο Αλεξανδράκη:

Η Κατερίνα Γώγου ήταν και η τσαχπίνα υπηρέτρια της Ελενίτσας, Μάρως Κοντού στο «η δε γυνή να φοβήται τον άντρα», που έτρεχε στο πλευρό της κυρίας της ψάχνοντας αγχωμένη «βελόνα και κλωστή» για να ράψει το κουμπί του Αντωνάκη της και επαναλάμβανε “ο θερμοσίφουνας κυρία, χάλασε, τον έπιασε πάλι το γλυκύ του”. Δες σκηνή από την ταινία:

Η Κατερίνα Γώγου όμως, όπως λένε όσοι την έζησαν, δεν ήταν αυτό το επιφανειακό κορίτσι που έβγαζε μέσα από τις ταινίες της… Ο ρόλος του “θηλυκού κλόουν”, όπως τη χαρακτήριζαν, δεν της ταίριαζε και ας τον ερμήνευε με τόση επιτυχία…. Παρόλα αυτά η Κατερίνα Γώγου ήταν το ακριβώς αντίθετο. Μια μοναχική ψυχή με συνεχείς αναζητήσεις, αλλά και συγκρούσεις με το κατεστημένο και ένα μυαλό που δεν σταματούσε να σκέφτεται ποτέ…

Το γλυκό κοριτσάκι των ελληνικών ταινιών της Φίνος Φιλμ, μεταλλάχτηκε στην επαναστατική ποιήτρια που αρχίζει να γράφει για τον εαυτό της, «από αγανάκτηση για το κακό και από αγάπη για τον άνθρωπο και τη ζωή. Αισθανόμουνα μια μουγκαμάρα. Επικοινωνία από πουθενά, από τίποτα. Είχαν πονέσει οι μασέλες μου από το να μη μιλάω. Κι όταν άρχισα να γράφω, νόμισα ότι θα σπάσει το στυλό. Τόσο πάθος είχα γι’ αυτά που ήθελα να πω. Δεν ξέρω πώς γράφουν οι άλλοι. Εγώ ζούσα και έγραφα» όπως έλεγε η ίδια σε παλιότερη συνέντευξή της στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία». Ο πρώην υπουργός Τηλέμαχος Χυτήρης έχει αποκαλέσει την Κατερίνα Γώγου «Μαγιακόφσκι της Πλατείας Εξαρχείων». Σύχναζε στα Εξάρχεια και τασσόταν υπέρ του αντιεξουσιαστικού χώρου με κάθε τρόπο διαμαρτυρίας. Συνελήφθη πολλές φορές, ανακρίθηκε και εξευτελίστηκε. Στις 18/03/1991, έγραψε ένα γράμμα στην εφημερίδα «Ελευθεροτυπία» με τον τίτλο «Ξεχάσατε τον Πετρόπουλο», στο οποίο εξέφραζε την αλληλεγγύη της προς τον αναρχικό Κυριάκο Μαζοκόπο και τον ποιητή Γιάννη Πετρόπουλο που βρίσκονταν στη φυλακή.

“Παιδί θαύμα” χωρίς προοπτικές

Οι φίλοι και οι δικοί της την φώναζαν χαιδευτικά “μπέμπα”, ήταν “παιδί – θαύμα”… Στην μπέμπα όμως δεν αρκούσε το λευκό πανί του κινηματογράφου. Γράφει ποιήματα, παίζει με το αλκοόλ και τους άντρες και αργότερα με τα ναρκωτικά.

Η Κατερίνα Γώγου γεννήθηκε στην Αθήνα την 1η Ιουνίου 1940, μέσα στα δύσκολα χρόνια του πολέμου. Έζησε με τον πατέρα της μέχρι την εφηβεία και αργότερα με τη μητέρα της. Ο πατέρας της ήταν αυστηρός. Λέγεται ότι κάποτε την είχε οδηγήσει με τη βία σε κάποιο γιατρό για να του αποδείξει ότι ήταν παρθένα. Ωστόσο αυτός την βοήθησε να σπουδάσει υποκριτική όταν είδε το ταλέντο της … Από την ηλικία των έξι ετών ανέβηκε στο θεατρικό σανίδι ως παιδί-θαύμα, ενώ πολύ σύντομα εμφανίστηκε και στον κινηματογράφο. Αργότερα φοίτησε στη Δραματική Σχολή του Τάκη Μουζενίδη και στη σχολή χορού της Κούλας Πράτσικα, αποκτώντας ολοκληρωμένη καλλιτεχνική παιδεία. Δες βίντεο από την ταινία “Βαρύ πεπόνι” το 1977 με τον Μίμη Χρυσομάλλη σε σενάριο και σκηνοθεσία του Παύλου Τάσιου:

Η καριέρα στον κινηματογράφο

Τη δεκαετία του 1960 συμμετείχε σε δεκάδες ταινίες, κυρίως της Φίνος Φιλμ. Οι περισσότεροι ρόλοι της ήταν κωμικοί ή δευτεραγωνιστικοί: η ατίθαση φίλη, η σκανταλιάρα υπηρέτρια ή η αυθόρμητη νεαρή που έδινε ζωντάνια στις ιστορίες. Παρότι το κοινό τη συνέδεσε με την κωμωδία, η ίδια αισθανόταν ότι οι δυνατότητές της ως ηθοποιού δεν αξιοποιήθηκαν όσο θα μπορούσαν. Από τις πιο ώριμες κινηματογραφικές στιγμές της θεωρούνται οι συμμετοχές της στις ταινίες “Βαρύ πεπόνι” και «Παραγγελιά» το 1980, την αληθινή ιστορία του Νίκου Κοεμτζή με το “βαρύ ζειμπέκικο του θανάτου” με την ηθοποιό στο έργο αυτό να συνδυάζει την υποκριτική με την ποίησή της. Δες σκηνή από την “Παραγγελιά” με την Κατερίνα Γώγου:

Η οργισμένη ποιήτρια που καταδίκαζε την αδικία και τον πόνο!

Μέχρι τις αρχές της δεκαετίες του ΄70 ασχολήθηκε με τον εμπορικό κινηματογράφο. Μετά στράφηκε στο γράψιμο και έκανε και μερικές πιο «ψαγμένες» ταινίες. Το πρώτο της βιβλίο με τίτλο «Τρία κλικ αριστερά» πούλησε πάνω από 50.000 αντίτυπα, αριθμός που, όπως λένε οι εκδότες, ήταν σπάνιος για ποιητικές συλλογές και μόνο ο Ελύτης και ο Ρίτσος πουλούσαν τόσα αντίτυπα. Το βιβλίο μάλιστα μεταφράστηκε και στα αγγλικά και κυκλοφόρησε το 1983 και ξεπούλησε και στην Αμερική. Ακολούθησαν τα βιβλία:«Ιδιώνυμο» (1980), «Το Ξύλινο Παλτό» (1982), «Απόντες» (1986), «Ο Μήνας των Παγωμένων Σταφυλιών» (1988), «Νόστος» (1990), «Με λένε Οδύσσεια» (μεταθανάτια). Δες ένα βίντεο με την Κατερίνα Γώγου σε μια συγκλονιστική απαγγελία του ποιήματός της “Θα ‘ρθει καιρός”:

@poiem.art Η Κατερίνα Γώγου σε μια συγκλονιστική απαγγελία του ποιήματός της «Θα 'ρθει καιρός» (Ιδιώνυμο). Το απόσπασμα προέρχεται από την ταινία του Παύλου Τάσιου «Παραγγελιά» (1980). Η μουσική είναι του Κυριάκου Σφέτσα. Το βίντεο έχει αναπαραχθεί για εκπαιδευτικούς σκοπούς. #BookTok #βιβλιοπροτάσεις #βιβλιο #ποιητές #ποίηση #ποιηση #tiktokgr #ποιημα #ποιηματα #αποφθεγματα #τεχνη #γωγου #κατεριναγωγου #poihsh #poiemart #ποιημαρτ #ταινιες #ελευθερια #αισιοδοξία #art #artist #apofthegmata #μαθεστοtiktok ♬ πρωτότυπος ήχος – Ποιήμαρτ

Άνθρωπος ασυμβίβαστος, μέσα από τους οργισμένους στίχους της καταδίκαζε τον πόνο και την αθλιότητα γύρω της. «Η Κατερίνα ένιωθε σαν αγρίμι παγιδευμένο, ήταν διαρκώς σε διωγμό. Τελικά δεν άντεξε και έφυγε… άφησε όμως πίσω τα ποιήματά της που μιλούν ακόμη για εκείνη, με φοβερή δύναμη και άσβηστο πάθος…» έλεγε για εκείνη ο σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος. Η ποίησή της ήταν ωμή, πολιτική, βαθιά προσωπική και γεμάτη εικόνες μοναξιάς, κοινωνικής αδικίας και ελπίδας για έναν διαφορετικό κόσμο. Δες ένα αφιέρωμα στην Κατερίνα Γώγου από την εκπομπή της Σεμίνας Διγενή “Made in Greece” το 1994:

Αγώνας, αντίσταση, συλλήψεις και 17 Νοέμβρη

Κανένας δεν ήξερε τις επόμενες κινήσεις της, ήταν πάντα απρόβλεπτη, ακόμα και όταν άφησε τον εμπορικό κινηματογράφο και στράφηκε σε ταινίες με βαθύ κοινωνικό και πολιτικό περιεχόμενο… Η Κατερίνα Γώγου δεν έκρυψε ποτέ τις αναρχικές και αντιεξουσιαστικές της απόψεις. Συνδέθηκε έντονα με τα Εξάρχεια και με ανθρώπους του αντιεξουσιαστικού χώρου. Στις συνεντεύξεις της μιλούσε για την κοινωνική αδικία, την κρατική βία, την αποξένωση και την ανάγκη να παραμένει κανείς άνθρωπος ακόμη και στις πιο δύσκολες εποχές. Αγωνίστρια, πολέμησε στο πλευρό αναρχικών και αγωνίστηκε για την αποφυλάκιση συντρόφων της. Συγκεκριμένα το 1981 με επιστολή στην Ελευθεροτυπία, εξέφρασε την υποστήριξη της στους φυλακισμένους αναρχικούς Κυριάκο Μαζοκόπο και Γιάννη Πετρόπουλο με τον τίτλο «Ξεχάσατε τον Πετρόπουλο».

Είχε συλληφθεί αρκετές φορές και μια συγκεκριμένη σαν ύποπτη για συμμετοχή σε ενέργεια της 17Ν. Φυσικά αφέθηκε ελεύθερη. Πάντα ήταν ελεύθερη έτσι και αλλιώς. Τα ποιήματα της γνωστά για τον αντισυμβατικό και συνειρμικό χαρακτήρα τους καθώς και τις αναρχικές ιδέες που πρόβαλε. Μέσα από τους οργισμένους στίχους καταδίκαζε τις αδικίες και τον πόνο. Η σχέση της με τις αστυνομικές αρχές ήταν πάντα τεταμένη.

Όταν η 17Ν σκότωσε στο Παγκράτι δύο αστυνομικούς, η Γώγου δέχτηκε τα μεσάνυχτα την επίσκεψη δύο αστυνομικών, που έσπασαν την πόρτα του σπιτιού της και την πήραν μαζί τους σαν ύποπτη. Ένας αυτόπτης μάρτυρας είχε καταθέσει ότι είδε μια γυναίκα να φεύγει τρέχοντας από τον τόπο του εγκλήματος και η αστυνομία κατέληξε σε κείνη, χωρίς να έχει αποδείξεις ή να μπορέσει εκ των υστέρων να επιβεβαιώσει οποιεσδήποτε υποψίες. Οι σχέσεις της με τις αστυνομικές αρχές ουδέποτε υπήρξε καλή, το 1986 είχε κάνει μάλιστα και μήνυση στον υπουργό Δημόσιας Τάξης επειδή κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης χτυπήθηκε από αστυνομικούς. «Από τη στιγμή που δεν μας αφήνουν να φτιάξουμε τη ζωή, θα χαλάσουμε αυτό που υπάρχει και θα βγει το καινούργιο μετά» δήλωνε η ίδια.

Γάμος, έρωτες, ψυχολογικά προβλήματα και εξαρτήσεις

Ο σημαντικότερος έρωτας της ζωής της ήταν ο σκηνοθέτης Παύλος Τάσιος. Παντρεύτηκαν σε νεαρή ηλικία και απέκτησαν μία κόρη, τη Μυρτώ. Η σχέση τους υπήρξε ιδιαίτερα έντονη και δημιουργική. Παρά τον χωρισμό τους, διατήρησαν αμοιβαίο σεβασμό και συνεργάστηκαν καλλιτεχνικά, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα την ταινία «Παραγγελιά». Η Κατερίνα Γώγου είχε αρκετούς συντρόφους στη ζωή της. Η μεγάλη της αγάπη όμως ήταν πάντα ο σύζυγός της Παύλος Τάσιος. Η κόρη τους Μυρτώ, άθελά της έγινε η αιτία για να μπλέξει και η ίδια η Κατερίνα Γώγου με τα ναρκωτικά… Η κοπέλα άρχισε να κάνει χρήση ουσιών σε νεαρή ηλικία και η μητέρα της προσπάθησε να τη βοηθήσει να απεξαρτηθεί. Ωστόσο, δεν τα κατάφερε και τελικά παρασύρθηκε και η ίδια….

Η Μυρτώ είχε μιλήσει σε αφιέρωμα της Σεμίνας Διγενή για την μητέρα της το 1993 και είχε πει για αυτή: «η Κατερίνα ήτανε ένα παιδί και κάποια στιγμή αυτό το παιδί τρώγοντας σφαλιάρες, άρχισε να απογοητεύεται ότι τα όνειρά της δεν πρόκειται να γίνουν πραγματικότητα” …

Αυτοκτονία με χάπια και αλκοόλ!

Η δεκαετία του 1980 ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Η Κατερίνα Γώγου αντιμετώπισε προβλήματα εξάρτησης από το αλκοόλ και τις ουσίες, ενώ η ψυχική της κατάσταση επιβαρύνθηκε σημαντικά. Στις 3 Οκτωβρίου 1993 βρέθηκε νεκρή στο σπίτι της στα Εξάρχεια, σε ηλικία 53 ετών. Ο θάνατός της αποδόθηκε σε υπερβολική δόση χαπιών σε συνδυασμό με αλκοόλ. Άφησε την τελευταία της πνοή μέσα στο ασθενοφόρο που τη μετέφερε στο «Ιπποκράτειο» της Αθήνας. Βρισκόταν σε κωματώδη κατάσταση, εξαιτίας υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ, ενώ αντιμετώπιζε πρόβλημα και με τα ναρκωτικά. Πέρασαν, όμως, δύο ημέρες έως την αναγνώριση του πτώματός της, επειδή ένας φίλος της που τη συνόδευε στις Πρώτες Βοήθειες εξαφανίστηκε αμέσως μετά τον θάνατό της. Πριν φύγει από την ζωή άφησε ένα σημείωμα για την κόρη της Μυρτώ που έγραφε: «…να μη μάθει ποτέ η Μυρτώ τα αίτια του θανάτου μου. Μπορείτε να της πείτε πως δεν άντεξα την άνοιξη ή πως πέρασα με κόκκινο. Ναι. Αυτό είναι πιο πιστευτό. Με κόκκινο. Αυτό να πείτε».

Οι περισσότεροι δεν ξαφνιάστηκαν για τον θάνατό της…”Αυτό που δεν θα μπορέσω να βγάλω ποτέ από μέσα μου είναι ο τρόπος με τον οποίο έφυγε η Κατερίνα. Καμιά φορά αργούσε για μερικά δευτερόλεπτα να σε αναγνωρίσει στον δρόμο και έτσι σιγά – σιγά ξεκόψαμε, δεν ασχολιόμασταν μαζί της, λέγαμε ‘η Κατερίνα έχει σαλτάρει και δεν μπορείς να συνεννοηθείς’, και μια ωραία πρωία πέθανε ενώ διάφορα καθίκια που είναι ακόμα ζωντανοί και απολαμβάνουν τα ηλιοβασιλέματα, φροντίσανε τους εαυτούς τους πολύ καλύτερα από ότι η Κατερίνα” έλεγε σε συνέντευξή του ο Αντώνης Καφετζόπουλος, προσωπικός της φίλος που είχε συνεργαστεί μαζί της στην “Παραγγελιά”.

Η τραγική συνέχεια

Η μοναχοκόρη της, Μυρτώ Τάσιου, ακολούθησε επίσης τον δρόμο της ποίησης. Το 2015 έβαλε και εκείνη τέλος στη ζωή της όπως η μητέρα της, γεγονός που επανέφερε στο προσκήνιο τη δραματική ιστορία της οικογένειας και συγκίνησε τον καλλιτεχνικό κόσμο.

Εκείνη λίγο πριν φύγει από την ζωή είχε δώσει μια συνέντευξη στην Lifo και μιλούσε στον Γιάννη Χατζηγεωργίου για το πως πληροφορήθηκε τον θάνατο της μητέρας της. “Ξύπνησα και βρήκα ένα σημείωμα κάτω από την πόρτα: «Να πάρεις επειγόντως τον νονό σου!». Ο νονός μου ήτανε αδελφός της γιαγιάς. Ξαφνιάστηκα. Σκέφτηκα: «25 χρόνια και δεν με έψαξε ποτέ! Τι συνέβη;». Τον πήρα τηλέφωνο. Και μου είπε: «Κοίταξε να δεις, κορίτσι μου. Η μητέρα σου ήτανε πολύ άρρωστη. Και επιτέλους τώρα ξεκουράζεται. Η μητέρα σου πέθανε». Έτσι ξερά μου τα είπε. Παράτησα το τηλέφωνο και άρχισα να τρέχω στην Πατησίων. Και φώναζα: «Η Κατερίνα μου πέθανε! Η Κατερίνα μου πέθανε! Η Κατερίνα μου πέθανε!»… Την ίδια μέρα είχαν έρθει να με δουν όλοι: Ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, ο Καστανιώτης, ο Λιβάνης κι άλλοι φίλοι της που δεν ήταν γνωστοί στον κόσμο. Την αγαπούσαν όλοι… Η κηδεία της ήταν σαν μια συναυλία. Τραγουδούσαμε. Για να την κάνουμε χαρούμενη! Εγώ όμως, Γιάννη, δεν μπόρεσα να την κοιτάξω! Κοιτούσα στον ουρανό. Ήθελα να τη θυμάμαι ζωντανή. Μου έμεινε η εικόνα της ζωντανή”!

Η κληρονομιά της

Τα ποιήματά της είναι γνωστά για τον αντισυμβατικό χαρακτήρα και τις αναρχικές τους ιδέες. Αγαπούσε τη ζωή, μα ταυτόχρονα δεν την άντεχε. Μέσα από τους στίχους της πρόβαλε έντονα τη διαμαρτυρία και την αγανάκτησή της για τις τερατώδεις δυνατότητες του κοινωνικού μηχανισμού να καταστρέφει τον άνθρωπο και τη ζωή, και καταδίκαζε τον πόνο και την αθλιότητα γύρω της. Τρεις δεκαετίες μετά τον θάνατό της, η Κατερίνα Γώγου παραμένει μία από τις πιο πολυδιαβασμένες Ελληνίδες ποιήτριες. Οι στίχοι της συνεχίζουν να αναπαράγονται σε βιβλία, μουσικές, θεατρικές παραστάσεις και κοινωνικά δίκτυα, ενώ για πολλούς συμβολίζει τη φωνή όσων αρνήθηκαν να συμβιβαστούν με την αδικία. Δες ένα αφιέρωμα για την Κατερίνα Γώγου στην εκπομπή “Πρωταγωνιστές” του Σταύρου Θεοδωράκη το 2008: