Καρακατσάνης: Η θυελλώδης ζωή του Θύμιου – Η γυναίκα που ερωτεύτηκε, οι αρρώστιες που τον «χτύπησαν» και το τραγικό του τέλος

Μια από τις πιο έντονες προσωπικότητες του θεάτρου, που έλεγε ανέκαθεν δυνατά τη γνώμη του, υπερασπιζόμενος με πάθος τις απόψεις του. «Το θέατρο είναι καθαρά πολιτική πράξη κι όποιος πιστεύει ότι είναι «φρου φρου κι αρώματα» είναι ή γελοίος ή τζάμπα επαναστάτης. Το θέατρο είναι καθαρά υπόθεση λαού και πολιτικής πράξης, όπως είναι και ο πολιτισμός. Το θέατρο είναι σχολείο λαού και αιχμή του δόρατος ο καλλιτέχνης» έλεγε συνήθως ο Θύμιος Καρακατσάνης, ένας εργάτης της Τέχνης που δεν εγκατέλειψε ποτέ τα ιδεώδη και τα πιστεύω του.

Ο Θύμιος Καρακατσάνης ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ηθοποιούς, ένας καλλιτέχνης με τεράστια θεατρική παιδεία, καυστικό χιούμορ και μια προσωπικότητα που δεν χωρούσε σε καλούπια. Άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στο ελληνικό θέατρο, ταυτίζοντας το όνομά του με τον Αριστοφάνη και χαρίζοντας ερμηνείες που παραμένουν σημείο αναφοράς μέχρι σήμερα.

Ο ηθοποιός που έγινε συνώνυμο του Αριστοφάνη

Ο Ευθύμιος Καρακατσάνης γεννήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 1940 στα Ταμπούρια του Πειραιά, σπούδασε στο Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν και από το 1960 εργαζόταν συνεχώς στο θέατρο, αρχικά ως βασικό στέλεχος του Θεάτρου Τέχνης και έπειτα στο Ελεύθερο θέατρο. Το 1978 ίδρυσε το θίασό του, τη Νέα Ελληνική Σκηνή.

“Γεννήθηκα μέσα στη Κατοχή και θυμάμαι ορισμένα πράγματα σαν φωτογραφίες ακίνητες. Μία φορά θυμάμαι, και εκ των υστέρων συμπεραίνω, ότι πρέπει να ήταν τη μέρα που έγινε ο βομβαρδισμός στον Πειραιά. Είμαι Πειραιώτης και θυμάμαι να βγαίνουμε από ένα καταφύγιο, σαν φωτογραφία. Πώς βγάζανε τις φωτογραφίες με τους νεκρούς παλιά; Είχαν το νεκρό και δίπλα οι τεθλιμμένοι συγγενείς” έλεγε σε συνέντευξή του. Πολύ γρήγορα ξεχώρισε για το ιδιαίτερο υποκριτικό του ταλέντο και τη μοναδική σκηνική του παρουσία, στοιχεία που τον καθιέρωσαν ανάμεσα στους κορυφαίους ηθοποιούς της γενιάς του. «Θα έπρεπε να είχα γεννηθεί πολύ μετά ή πολύ πριν. Αν είχα γεννηθεί στην αρχαιότητα, μπορεί να ήμουν ευτυχής. Τώρα δεν ξέρω πόσο μετά μπορώ να ελπίζω ότι θα είμαι ευτυχής», είχε πει άλλοτε. Η πορεία του στο θέατρο υπήρξε σπουδαία και πολυετής, όμως ήταν οι αριστοφανικοί ρόλοι εκείνοι που τον καθιέρωσαν ως έναν από τους σημαντικότερους ερμηνευτές του αρχαίου Έλληνα κωμωδιογράφου.

Από τον «Πλούτο» και τους «Ιππείς» μέχρι τις «Νεφέλες» και τους «Αχαρνείς», ο Θύμιος Καρακατσάνης απέδειξε πως μπορούσε να συνδυάζει τη σάτιρα, τη συγκίνηση και το βαθύ κοινωνικό σχόλιο με έναν τρόπο μοναδικό. “Φορέστε και κανά babylino όσοι έχετε πρόβλημα όταν έρχεστε να δείτε τον ‘Πλούτο’ ειδικά οι κυρίες γιατί φαίνεται ότι είναι μικρές οι ουρήθρες τους και στάζουν αμέσως” έλεγε σε συνέντευξή του που έδινε. Δες το βίντεο:

Παράλληλα πρωταγωνίστησε σε δεκάδες θεατρικές παραστάσεις, αλλά και σε κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές, αφήνοντας παντού τη δική του σφραγίδα. Δες βίντεο από περιοδεία του το καλοκαίρι του 2011 με την “Λυσιστράτη” του Αριστοφάνη με έναν εκπληκτικό Θύμιο Καρακατσάνη στον ρόλο της Λυσιστράτης:

Μια πολυποίκιλη διαδρομή 50 χρόνων

Η πρώτη του θεατρική εμφάνιση ήταν στο έργο «Η θυρίδα» και ακολούθησαν: «Ο επιστάτης», «Ο δράκος», «Η φαλακρή τραγουδίστρια», «Το παιχνίδι της σφαγής», «Αχ! Αυτά τα φαντάσματα», «Ο Μπίντερμαν και οι εμπρηστές», «Ο θάνατος του Μαρά», «Νταντάδες». Συνεργάστηκε με το ελεύθερο θέατρο στις παραστάσεις: «Φου», «Δύο γάτοι ερωτιάρηδες» του Γ. Λαζαρίδη. Με το Εθνικό θέατρο: «Παντρολογήματα», «Το φάντασμα του κυρίου Ραμόν Νοβάρο», «Δικαίωση», «Αίτηση σε γάμο». Στα Επιδαύρια: «Κύκλωπας», «Ειρήνη», «Βάτραχοι», «Θεσμοφοριάζουσες», και με το Κ.Θ.Β.Ε. στις «Νεφέλες». Ακολούθησε η μεγάλη θεατρική επιτυχία του «Επιθεωρητή» και οι παραστάσεις: «Τρία ψηλά καπέλα», «Η χοντρή μου φίλη», «Η γυναίκα στοιχειό» και το «Αρμένικο φεγγάρι». Δες βίντεο μια από τις τελευταίες του παραστάσεις με τον Γιώργο Κωνσταντίνου με το έργο “Ο τελευταίος να κλείσει την πόρτα” που ανέβηκε στο θέατρο “Άλφα”:

Το 1978 δημιούργησε τη «Νέα Ελληνική Σκηνή» και παρουσίασε το έργο του Δ. Ψαθά «Φον Δημητράκης» και στη συνέχεια τις παραστάσεις: «Ένας ήρως με παντούφλες», «Ο χαρτοπαίκτης», «Ο θάνατος του εμποράκου», «Βασικά με λεν’ Θανάση», «Ο επιστάτης», «Έχω στόχο κύριε πρόεδρε», «Βίδα», «Στέλιος» και «Αίσχος». Ακολούθησαν οι φεστιβαλικές παραστάσεις «Θεσμοφοριάζουσες», «Βάτραχοι», «Ειρήνη» και «Νεφέλες». Δες βίντεο από την παράσταση “Ο θάνατος του Εμποράκου” το 2010 με τον θίασο του Θύμιου Καρακατσάνη:

Η πορεία της «Νέας Ελληνικής Σκηνής» συνεχίζεται με το «Ξανά μαζί», «Ηλικίες του γελοίου», «Ούρσουλα» και «Όρνιθες» κ.ά. Ακολούθησε η παράσταση «Η βασίλισσα της ομορφιάς». Σκηνοθέτησε τα έργα: «Κασπάρ», «Θεσμοφοριάζουσες», «Φον Δημητράκης», «Νεφέλες», «Το ημερολόγιο ενός τρελού», «Όρνιθες», «Ο καλός στρατιώτης Σβέικ» και «Μικροί Φαρισαίοι». Τελευταία του εμφάνιση στο θέατρο είναι την περίοδο 2008 – 2010 στο «Θάνατο του εμποράκου» του Άρθουρ Μίλερ. Συμμετείχε στα μεγαλύτερα διεθνή φεστιβάλ. Δες μια απολαυστική συνέντευξη του Θύμιου Καρακατσάνη στη Σεμίνα Διγενή και στον Γιάννη Δημαρά από την εκπομπή “Τρεις στον αέρα” το 1987 στην ΕΡΤ. Ο σπουδαίος θεατράνθρωπος απαντούσε επίσης σε ερωτήσεις τηλεθεατών, που μετέφερε ο Γιώργος Παπαδάκης, από το τηλεφωνικό κέντρο της εκπομπής. Πίσω του δεξιά, διακρίνεται η Πόπη Τσαπανίδου:

“Πρώτη μου φορά που ένιωσα να γελοιοποιούμαι πάνω στη σκηνή, ήταν όταν, για βιοποριστικούς λόγους, αναγκάστηκα να παίξω μ’ έναν μεγάλο, υποτίθεται, ηθοποιό και δεν μπορούσα να καταλάβω γιατί παίζουμε μαζί. Τι λέμε και τι κάνουμε. Έφυγα σε ενάμιση μήνα. Μπήκε η ρετσέτα πάνω μου, ότι είμαι κάποιος που δεν κρατά το λόγο του. Αλλά κράτησα το ήθος μου” έλεγε περιγράφοντας μια βιωματική εμπειρία του μέσα από το θέατρο με κακό συνεργάτη. Επίσης για μια άστοχη στιγμή που βίωσε πάνω στην σκηνή, ο Θύμιος Καρακατσάνης έλεγε: “Είναι πάρα πολλές που έχω γελάσει. Ας πούμε, γέλαγα πολύ με τον Κουν. Γέλασα μία φορά, γιατί παίζαμε μαζί κι όταν με κοίταγε στα μάτια, αισθανόμουν πολύ αστείος. Και μου έλεγε μην με κοιτάς, δεν μπορώ, θα σκάσω. Και δεν τον κοίταγα. Αλλά την άλλη μέρα επειδή δεν τον κοίταξα του φαινόταν και πάλι αστείο. Mια μέρα, μόλις μπήκα, θέλοντας να με αποφύγει γύρισε προς τους θεατές. Και κρυβόταν από το σκηνικό. Nόμισε ότι από την άλλη είναι οι θεατές και γέλαγε αλλά κρυμμένος προς τους θεατές. Ε, εκεί μόλις το είδα αυτό γέλασα, ήταν πολύ δυνατό”. Από τις ωραιότερες εμφανίσεις του προς το τέλος της ζωής του ήταν στον Λάκη Λαζόπουλο στο Αλ Τσαντίρι σε ένα απολαυστικό νούμερο με τον Γιώργο Κωνσταντίνου:

Βάσια Τριφύλλη: “Ο Καρακατσάνης ήταν ένας κακός άνθρωπος”

Σαν βόμβα είχε πέσει η δήλωση της Βάσιας Τριφύλλη την περίοδο του metoo με την ηθοποιό να περιγράφει κακοποιητικές καταστάσεις που είχε βιώσει στον χώρο. Εκείνη ανέφερε το όνομα του Θύμιου Καρακατσάνη προκαλώντας σάλο: «Οι άνθρωποι έχουν αδυναμίες και δεν καταλαβαίνω γιατί δε θα έπρεπε να το δεχτούμε αυτό και για τον Πέτρο Φιλιππίδη; Είναι μια βάναυση πτυχή του εαυτού του και χρήζει ψυχιάτρου. Δε δικαιολογείται να έχει τέτοιο χαρακτήρα, η συμπεριφορά του είναι αδόκιμη. Δεν είχα ακούσει ποτέ τίποτα για τον Πέτρο», είπε αρχικά η ηθοποιός. Όπως αποκάλυψε στη συνέχεια: «Έχω δεχτεί πολλές φορές λεκτική κακοποίηση, αλλά εγώ απαντώ εν ριπή οφθαλμού. Έχω περάσει απίστευτα δύσκολα με τον Θύμιο Καρακατσάνη, ήταν κακός άνθρωπος. Έχω να πω τα καλύτερα για τον πατέρα του Λιγνάδη, τον γιο δεν τον γνώριζα και καλύτερα γιατί θα τον είχα χτυπήσει. Είμαι τύπος που σηκώνει χέρι, εγώ είμαι αυτή». Οι δυο τους πολλά χρόνια πριν είχαν διαπληκτιστεί το 2011 σε συνέντευξη τύπου στην Πάτρα για την παράσταση του Αριστοφάνη στην οποία συνεργαζόντουσαν, ο Θύμιος Καρακατσάνης λέγεται ότι προσέβαλλε την Βάσια Τριφύλλη και εκείνη είχε αποχωρήσει λέγοντας: “δεν μπορώ να ανεχτώ τις χουντικές μεθόδους του κ. Καρακατσάνη”. Δες το στιγμιότυπο:

«Η τέχνη δεν είναι επάγγελμα, είναι τρόπος ζωής»

Ο Θύμιος Καρακατσάνης δεν δίσταζε ποτέ να εκφράζει δημόσια τις απόψεις του. Σε συνεντεύξεις του τόνιζε πως το θέατρο είναι λειτούργημα και όχι μέσο προβολής, ενώ πίστευε ότι ο ηθοποιός οφείλει να έχει κοινωνική και πολιτική συνείδηση. Στην εκπομπή “Media soup” με την Σεμίνα Διγενή, ένας απολαυστικός Θύμιος Καρακατσάνης, με το χιούμορ που τον διέκρινε, διηγείται στην εκπομπή το 1994, το “τραύμα” που του δημιούργησε στο στρατό, η παρέα με τα λικνίσματα του Γιώργου Μαρίνου… “Τον πείραζαν οι φαντάροι για τον τρόπο που περπατούσε, κουνάμενος σινάμενος… Εγώ του έλεγα ‘φύγε ρε μπαγάσα μακριά από εμένα’ και του άρεσε όπως με άκουγε. Κάποιοι του έκαναν πειράγματα και του σφύριζαν ενώ περπατούσε και γύρισε τότε προς το μέρος τους ο Μαρίνος και είπε: ‘για ποιον σφυρίζετε για εμένα;’ ‘όχι για εσένα του είπαν, για την άλλη, την χοντρούλα’!” εννοώντας φυσικά εμένα”…

Στην αυτοβιογραφική εκπομπή της ΕΡΤ «Ταξίδια στη Μνήμη» ο Θύμιος Καρακατσάνης έχει μιλήσει με συγκίνηση για τα παιδικά του χρόνια στον Πειραιά, την πορεία του στο Θέατρο Τέχνης, αλλά και τη βαθιά σχέση του με τον Αριστοφάνη, εξηγώντας πως κάθε ρόλος ήταν ένα νέο ταξίδι αναζήτησης.

“Έπαιζα τον Εμποράκο του Μίλερ και τότε πέθανε ο πατέρας μου από καρκίνο. Πώς να σου πω, δεν μπορούσα να παίξω τον ρόλο. Γιατί ο πατέρας μου ήταν ένα στυμμένο λεμόνι, που το σύστημα το πέταξε. Έτσι, αφού του πήρε όλα τα ζουμιά, τον πέταξε. Κάπως έτσι μας πετάει όλους η ζωή, δηλαδή. Κι αυτό το στυμμένο λεμόνι, ένιωθα ότι είναι ο πατέρας μου και δεν μπορούσα να το παίξω. Δεν ήθελα, νόμιζα ότι, βαθιά μέσα μου, παίρνω τις εμπειρίες της ζωής του, πουλάω την τραγικότητά του. Αν δεν πλήρωναν εισιτήριο και έρχονταν θα μπορούσα να το κάνω. Αλλά, όσο ήξερα ότι με πληρώνουν για να παίζω εγώ την τραγική πραγματικότητα του πατέρα μου, νόμιζα ότι είμαι ιερόσυλος, ότι πουλάω κάτι άλλο. Όπως όταν ήμουν στη Σουηδία, μόλις είχα μάθει ότι έχω καρκίνο. Ήταν μια τρομακτική μέρα. Μετά πήγα στην τηλεόραση και μίλησα για Αριστοφάνη” έλεγε για ρόλο που του θύμισε μια προσωπική του εμπειρία.

Η σκληρή μάχη με την ασθένεια

Για την γνωριμία με την γυναίκα του και σπουδαία συγγραφέα Ρούλα Καρακατσάνη, έλεγε: «Το μονιμότερο και το σπουδαιότερο, είναι αυτό που έχω για τη γυναίκα μου. Τη γνώρισα ένα βράδυ στο σπίτι ενός φίλου ηθοποιού. Όταν με σύστησαν, επειδή αυτή ήταν λάτρης του θεάτρου Tέχνης και ερχόταν και έβλεπε παραστάσεις, και της είπαν “να ο Καρακατσάνης”, αυτή είπε «Σιγά. Πολύ που θα ήθελε να είναι ο Kαρακατσάνης». Εγώ ήμουν είκοσι τεσσάρων χρονών, είχα παίξει τον επιστάτη του Πίντερ, έκανα όλο μεγάλους σε ηλικία ρόλους. Και δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ήμουν πραγματικά εγώ. Κι όταν λέω “ναι εγώ είμαι”, άκουσε τη φωνή μου και ξαφνικά τα μάτια μας κάτι είπαν. Και άμα εγώ βλέπω τα μάτια να μιλάνε είμαι πεισματάρης.»

Τα τελευταία χρόνια αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα με την υγεία του. Το βεβαρημένο ιστορικό του με τον μεταστατικό καρκίνο και το σοβαρό πρόβλημα με το σάκχαρό του, τον είχαν αναγκάσει να μπαινοβγαίνει στο νοσοκομείο. Παρόλα αυτά έδωσε γενναία μάχη μέχρι το τέλος και όποτε μπορούσε έπαιζε. “Γαντζώθηκα από την ζωή, ξέρεις, περίεργα και επιβίωσα. Λέω “ο θεατρίνος τι είναι;” Γιατί, καμιά φορά, δεν σε καταλαβαίνουν οι άνθρωποι. Ένα καλοκαίρι έπαιζα στους Βατράχους τον Διόνυσο και ερχόταν ο Χάρος και έλεγε “Ποιός είναι για τον άλλο κόσμο; Ποιός είναι για το ταξίδι χωρίς γυρισμό; Ποιός είναι για τα θυμαράκια;” Κι εγώ κράταγα δήθεν ένα εισιτήριο και έλεγα ως Διόνυσος χέστης, εγώ. .. Κι ο κόσμος γέλαγε. Όπως ήμουνα έτσι και σκεφτόμουν όλα αυτά, βλέπω από το παράθυρο ένα τρένο να έρχεται, αυτά τα σουηδικά τρένα τα γκρίζα. Μου θύμισε την εικόνα, όπως με είχε ντύσει ο Μηχαηλίδης σαν Χάρο, με μια ρεντιγκότα μακριά, που πήγαινε έτσι. Και μόλις το βλέπω, λέω “να, σαν τον Χάρο είναι”. Αλλά, όταν θυμήθηκα πώς έλεγα τη φράση, είπα, “βρε τώρα έπρεπε να την πω τη φράση. Αν την έλεγα τώρα, θα σηκωνόταν η πέτσα σε όλη την Επίδαυρο”. Νομίζω, ήταν η πρώτη στιγμή που άρχισα ν’ αντιστέκομαι στον θάνατο. Και αντιστάθηκα μέσα από την τέχνη”. Δες βίντεο από τη θεατρική παράσταση “Ούρσουλα” του Μπάμπη Τσικληρόπουλου το 1994- 1995 στο θέατρο “Μπουρνέλη” με τον Θύμιο Καρακατσάνη.

Η αυλαία έπεσε…

Τον Νοέμβριο του 2011, σε συνέντευξή του είχε δηλώσει ότι αποσύρεται από το θέατρο, λόγω των σοβαρών προβλημάτων υγείας που αντιμετώπιζε τα τελευταία χρόνια. Σε ερώτηση αν θα εμφανισθεί στη σκηνή, απάντησε: «Θα εμφανιστώ στη Δευτέρα Παρουσία. Για μένα η αυλαία έπεσε…». Έφυγε από τη ζωή στις 30 Ιουνίου 2012, σε ηλικία 71 ετών, μετά από μια γενναία μάχη που είχε δώσει με τον καρκίνο αλλά τον νίκησε η νόσος του Πάρκινσον. “Τις τελευταίες ώρες τις πέρασε στο σπίτι. Δεν τον άφηνα, δεν μπορούσα να τον αφήσω σε αυτήν τη δύσκολη κατάσταση που βρισκόταν. Οι γιατροί δεν μπορούσαν πια να του προσφέρουν τίποτα. Ο ίδιος ένιωθε πολύ άσχημα και δεν ήθελε να ζήσει αυτόν τον εξευτελισμό της ασθένειας και να χρειάζεται να τον μεταφέρουν στα χέρια για να μετακινηθεί” έλεγε η γυναίκα του Ρούλα σε συνέντευξή της για το τέλος της ζωής του και συμπλήρωνε: “Ο ίδιος μου είχε πει τώρα θα κάνω το μάθημα της σιωπής και σταμάτησε να μιλά. Δεν ξέρω τι είχε συμβεί. Ίσως η ασθένεια να είχε επηρεάσει και το κέντρο σκέψης και ομιλίας του”.

Η κηδεία του έγινε στο κοιμητήριο της Παιανίας στον δήμο που έμενε πολλά χρόνια. Έως και την τελευταία στιγμή, στο πλευρό του στάθηκαν η αγαπημένη σύζυγός του Ρούλα, και οι δύο τους κόρες, η ηθοποιός Αλεξάνδρα Καρακατσάνη και η εικαστικός Κατερίνα Καρακατσάνη. Δες βίντεο από την εκπομπή του TRT “Κεντρική Ελλάδα Καλησπέρα” στις 16 Μαίου 2024 του Σωτήρη Πολύζου με καλεσμένη την Ρούλα Καρακατσάνη να μιλάει για την ζωή της με τον αξέχαστο ηθοποιό:

“Τον είχα στην αγκαλιά μου, όταν έφυγε. Με κοίταξε στα μάτια, τον αγκάλιασα και λίγα λεπτά αργότερα έκλεισε τα μάτια του για πάντα. Τις τελευταίες ώρες τις πέρασε ήρεμα και έτσι ήρεμα και γαλήνια έφυγε από τη ζωή” έλεγε συντετριμμένη η γυναίκα του για τις τελευταίες στιγμές που έζησε δίπλα του. Δες βίντεο από την κηδεία του:

Η απώλειά του άφησε ένα δυσαναπλήρωτο κενό στο ελληνικό θέατρο, καθώς θεωρούνταν ένας από τους κορυφαίους ερμηνευτές της γενιάς του.

Η παρακαταθήκη του

Δεκατέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Θύμιος Καρακατσάνης εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς για τους ανθρώπους του θεάτρου. Οι παραστάσεις του διδάσκονται, οι ερμηνείες του προβάλλονται ακόμη από το Αρχείο της ΕΡΤ και οι νεότεροι ηθοποιοί τον μνημονεύουν ως έναν δάσκαλο της σκηνής.