Τέλος τα social media για τους κάτω των 15 – Πώς θα λειτουργήσει η επαλήθευση ηλικίας, τι ισχύει για πλατφόρμες και γονείς

Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές των τελευταίων ετών στον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά χρησιμοποιούν το διαδίκτυο ετοιμάζεται να εφαρμοστεί στην Ελλάδα. Από την 1η Ιανουαρίου 2027, το ελληνικό σχέδιο νόμου θέτει ως ελάχιστο όριο τα 15 έτη για την πρόσβαση ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, επιχειρώντας να βάλει τέλος στην πρακτική όπου ένα παιδί μπορεί ουσιαστικά να δηλώσει οποιαδήποτε ημερομηνία γέννησης και να δημιουργήσει λογαριασμό. Η νομοθετική ρύθμιση κατατίθεται στη Βουλή και, εφόσον ψηφιστεί όπως έχει παρουσιαστεί, οι σχετικές διατάξεις θα τεθούν σε ισχύ με την έλευση της νέας χρονιάς.

Το σημαντικότερο στοιχείο είναι ότι το βάρος δεν μεταφέρεται απλώς στους γονείς. Την κύρια ευθύνη για την εφαρμογή των ηλικιακών περιορισμών θα έχουν οι ίδιες οι πλατφόρμες, οι οποίες θα πρέπει να διαθέτουν πραγματικούς και αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας. Και το μέτρο δεν αφορά μόνο όσους θα επιχειρήσουν να ανοίξουν έναν καινούργιο λογαριασμό μετά την 1η Ιανουαρίου: το κυβερνητικό σχέδιο προβλέπει καθολική επανεπαλήθευση ηλικίας και για υφιστάμενους λογαριασμούς.

Πώς θα καταλαβαίνει το Instagram ή το TikTok πόσο χρονών είναι ένα παιδί

Εδώ βρίσκεται και ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα της νέας πραγματικότητας. Το ελληνικό σχέδιο δεν επιβάλλει μία και μοναδική εφαρμογή ή έναν συγκεκριμένο τεχνικό τρόπο με τον οποίο θα αποδεικνύεται η ηλικία. Προβλέπει ότι οι πάροχοι θα πρέπει να χρησιμοποιούν λύσεις αποτελεσματικές, αξιόπιστες και αναλογικές, οι οποίες παράλληλα θα συλλέγουν όσο το δυνατόν λιγότερα προσωπικά δεδομένα και θα προστατεύουν την ιδιωτικότητα του χρήστη.

Το Kids.gov.gr Wallet και το Gov.gr Wallet αναφέρονται ως ενδεδειγμένα παραδείγματα τεχνολογικών λύσεων, χωρίς όμως να γίνεται υποχρεωτική η χρήση τους. Αυτό σημαίνει ότι δεν προβλέπεται πως κάθε παιδί θα πρέπει υποχρεωτικά να μπαίνει στα social media μέσω του Kids Wallet. Μία πλατφόρμα θα μπορεί να χρησιμοποιεί και διαφορετική ισοδύναμη λύση, αρκεί αυτή να πληροί τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις και να μπορεί να επαληθεύσει αξιόπιστα ότι ο χρήστης έχει την απαιτούμενη ηλικία, χωρίς να συγκεντρώνει περισσότερες πληροφορίες από όσες πραγματικά χρειάζονται.

Υπάρχει, μάλιστα, μία ιδιαίτερη πρόβλεψη για τον υπολογισμό της ηλικίας. Για τις ανάγκες της συγκεκριμένης ρύθμισης, τα παιδιά που έχουν γεννηθεί μέσα στο ίδιο ημερολογιακό έτος θα θεωρείται ότι συμπληρώνουν το σχετικό ηλικιακό όριο την 1η Ιανουαρίου. Με αυτόν τον τρόπο παιδιά της ίδιας ηλικιακής και σχολικής ομάδας θα αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο, χωρίς η πρόσβαση να αλλάζει ανάλογα με την ακριβή ημέρα των γενεθλίων τους.

Το μέτρο αφορά υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης στις οποίες ο χρήστης δημιουργεί προφίλ, ανεβάζει περιεχόμενο και αλληλεπιδρά δημόσια με άλλους χρήστες. Δεν επεκτείνεται με τον ίδιο τρόπο στις υπηρεσίες που έχουν ως βασική λειτουργία την ιδιωτική επικοινωνία.

Η ευθύνη περνά στις πλατφόρμες – Τι ισχύει για τους γονείς

Ένα κρίσιμο σημείο είναι ότι η ευθύνη δεν θα μπορεί να εξαντλείται στο «το παιδί δήλωσε ψεύτικη ηλικία». Η λογική της ρύθμισης είναι ότι οι πλατφόρμες πρέπει να διαθέτουν μηχανισμό ικανό να εφαρμόζει στην πράξη το ηλικιακό όριο. Αυτό σημαίνει ότι ο έλεγχος δεν θα στηρίζεται αποκλειστικά στην καλή πίστη του ανήλικου χρήστη ή στην επίβλεψη του γονέα.

Η εποπτεία θα γίνεται μέσα από τις ήδη αρμόδιες αρχές. Στο σχέδιο προβλέπεται ρόλος, μεταξύ άλλων, για το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, ενώ η ΕΕΤΤ, ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών, θα ενεργοποιεί τις σχετικές ευρωπαϊκές διαδικασίες όταν ένας πάροχος είναι εγκατεστημένος σε άλλο κράτος-μέλος. Για τις πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να εμπλέκεται άμεσα και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το ελληνικό σχέδιο δεν δημιουργεί έναν νέο φορέα ούτε ένα ξεχωριστό σύστημα προστίμων, αλλά βασίζεται στους υπάρχοντες εθνικούς και ευρωπαϊκούς μηχανισμούς εποπτείας και κυρώσεων.

Οι γονείς, επομένως, εξακολουθούν να έχουν καθοριστικό ρόλο στην ψηφιακή ζωή του παιδιού τους, αλλά δεν καλούνται να αναλάβουν την ευθύνη που ανήκει στις εταιρείες. Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου είναι ότι η γονική επίβλεψη λειτουργεί συμπληρωματικά και δεν αποτελεί άλλοθι για μία πλατφόρμα που δεν εφαρμόζει αποτελεσματικά τα ηλικιακά όρια.

Τι γίνεται με τα παιδιά 13 και 14 ετών

Εδώ χρειάζεται μία σημαντική διάκριση ανάμεσα στο ελληνικό σχέδιο και σε όσα συζητούνται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η ελληνική προσέγγιση προβλέπει γενικό ελάχιστο όριο πρόσβασης στα social media στα 15 χρόνια. Παράλληλα, όμως, η υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκή πρόταση EU KIDS Act προβλέπει ένα διαφορετικό μοντέλο: για παιδιά από 13 έως κάτω των 15 ετών θα μπορούσε να υπάρχει ειδικός και περιορισμένος λογαριασμός, εφόσον τον προσφέρει η πλατφόρμα και δημιουργηθεί από γονέα ή κηδεμόνα.

Ένας τέτοιος λογαριασμός δεν θα λειτουργεί όπως ένας κανονικός λογαριασμός ενηλίκου. Στην ευρωπαϊκή πρόταση προβλέπονται γονικά εργαλεία, δυνατότητα ημερήσιου ορίου χρήσης έως μία ώρα και έλεγχος νέων επαφών, ενώ για παιδιά κάτω των 13 ετών δεν προβλέπεται λογαριασμός κοινωνικού δικτύου στο όνομα του παιδιού. Το EU KIDS Act, πάντως, δεν αποτελεί ακόμη ισχύοντα ευρωπαϊκό νόμο και η τελική μορφή του θα κριθεί μέσα από τη νομοθετική διαδικασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ευρωπαϊκή συζήτηση πηγαίνει μάλιστα ακόμη πιο μακριά από τα κλασικά social media. Η πρόταση καλύπτει ευρύτερα το ψηφιακό περιβάλλον στο οποίο κινούνται τα παιδιά, περιλαμβάνοντας πλατφόρμες βίντεο, διαδικτυακά παιχνίδια, καταστήματα εφαρμογών και ορισμένες υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης.

Η Ελλάδα δεν κινείται μόνη της προς αυτή την κατεύθυνση. Σε αρκετές χώρες έχει ανοίξει πλέον μεγάλη συζήτηση για αυστηρότερα ηλικιακά όρια, με τις κυβερνήσεις να αναζητούν τρόπους ώστε η προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο να μη μένει μόνο στη θεωρία.

Αυτό που αλλάζει από την 1η Ιανουαρίου 2027, εφόσον ολοκληρωθεί η ψήφιση της ελληνικής ρύθμισης όπως έχει παρουσιαστεί, είναι κυρίως η φιλοσοφία του ελέγχου: το ηλικιακό όριο δεν θα υπάρχει μόνο στους όρους χρήσης μιας πλατφόρμας, αλλά θα πρέπει να εφαρμόζεται στην πράξη. Και αυτό σημαίνει ότι οι πλατφόρμες θα πρέπει μέσα στους επόμενους μήνες να προσαρμόσουν τα συστήματά τους στη νέα πραγματικότητα.