Από τις αξέχαστες ταινίες της χρυσής εποχής του ελληνικού σινεμά μέχρι το θρυλικό «Φέρτε μου ένα μαντολίνο», η ζωή μιας πολυτάλαντης καλλιτέχνιδας που υπηρέτησε με πάθος το θέατρο, τον κινηματογράφο, το τραγούδι και τη λογοτεχνία ήταν γεμάτη.
Η Ζωή Φυτούση ήταν άλλωστε μια γυναίκα με ξεχωριστή καλλιτεχνική προσωπικότητα, μια ερμηνεύτρια που μπορούσε να περάσει με την ίδια άνεση από τη θεατρική σκηνή στο κινηματογραφικό πλατό και από εκεί να πάρει το μικρόφωνο και να αρχίσει το τραγούδι. Με απλά λόγια εκείνη ήταν μια πολυδιάστατη δημιουργός, με σημαντική παρουσία στο θέατρο, στον κινηματογράφο, στο ραδιόφωνο και στη μουσική, η οποία ασχολήθηκε παράλληλα με τη συγγραφή βιβλίων, ποιημάτων και άρθρων.
Το όνομά της συνδέθηκε με μερικές από τις πιο αγαπημένες ταινίες του ελληνικού κινηματογράφου, ενώ η φωνή της έμεινε στην ιστορία μέσα από τραγούδια που εξακολουθούν να συγκινούν.
Τα φτωχικά παιδικά χρόνια
Η Ζωή Φυτούση γεννήθηκε στην Αθήνα στις 4 Σεπτεμβρίου 1933, η οικογενειακή της καταγωγή ήταν από το χωριό Πιτυός της Χίου. Ο πατέρας της, Πολυχρόνης Φυτούσης, παλαίμαχος πολεμιστής της Μικράς Ασίας, που μετακόμισε στην Αθήνα την δεκαετία του 20, εργαζόταν ως δημόσιος υπάλληλος στο Υπουργείο Εσωτερικών και παντρεύτηκε την Αγγελική, προσφυγίνα από τη Μικρά Ασία. Έμειναν στην προσφυγική συνοικία του Αγίου Αντωνίου στο Περιστέρι. Είχαν 4 παιδιά, τρία κορίτσια – το ένα ήταν η Ζωή – και ένα αγόρι. Ο Πολυχρόνης Φυτούσης διατήρησε τις μνήμες του τόπου καταγωγής του και επισκέπτονταν το Πιτυός τακτικά μέχρι και τη δεκαετία του 50.
Η ίδια η Ζωή Φυτούση δεν φαίνεται να έκανε το ίδιο ταξίδι ποτέ και έζησε δύσκολα και φτωχικά παιδικά χρόνια διατηρώντας περισσότερο τις παιδικές της μνήμες από την προσφυγική οικογένεια της μητέρας της. Έλεγε χαρακτηριστικά η ίδια σε πρόσφατη συνέντευξη της λίγο πριν πεθάνει: «Η ζωή μου είναι ένας αγώνας. Εγώ από την προσφυγική παράγκα ξεκίνησα, εφτά άτομα, όλη η οικογένεια μου ζούσαμε μέσα σ’ αυτή την παράγκα στο Περιστέρι, παιδί των προσφύγων, πάμφτωχο, βήμα βήμα έφτασα κάπου με σκληρό αγώνα. Κάθε χειμώνα στις παράγκες το κρύο και η υγρασία μας περόνιαζαν τα κόκαλα κι έτρεχαν οι παππάδες να μας δώσουν χιτώνια του στρατού και κουβέρτες. Πολλές φορές οι παράγκες πλημμύριζαν κι έτρεχαν οι γονείς μας με κουβάδες να βγάλουν τα νερά για να μην πνιγούμε. Περάσαμε πολύ δύσκολα χρόνια. Αλλά δεν πειράζει, έτσι είναι η ζωή. Μάθαμε να παλεύουμε.»
Η ζωή της συναρπαστική! Η σχέση της με την τέχνη βιωματική! Έλεγε η ίδια σε μια από τις τελευταίες της συνεντεύξεις «Η τέχνη για μένα που ξεκίνησα να γράφω από παιδί ήταν η δεύτερη ανάσα μου. Όταν είσαι 11 ετών, βέβαια, δεν φαντάζεσαι πού μπορεί να σε βγάλει η ζωή, αν και πιστεύω βαθιά ότι μέσα μας το γνωρίζουμε από τη στιγμή που γεννιόμαστε.» Εκείνο, όμως, που ξεχώρισε στη διαδρομή της, είναι ότι από πολύ μικρή ηλικία αναζήτησε διέξοδο στη γραφή. Η Ζωή Φυτούση έγραφε ήδη από τα 11 της χρόνια, στέλνοντας κείμενα σε περιοδικά και εφημερίδες. Η λογοτεχνία έγινε ένας τρόπος έκφρασης που τη συνόδευσε σε ολόκληρη τη ζωή της.
Η συνάντηση με τον Χατζιδάκη που της άλλαξε την ζωή!
Η Ζωή Φυτούση σπούδασε στις δραματικές σχολές του Ελληνικού Ωδείου και του Μιχάλη Κουνελάκη. Πρωτοανέβηκε στο θεατρικό σανίδι, σε ηλικία 20 ετών το 1953, με το έργο «Η μαρκησία της φτωχογειτονιάς», στο Θέατρο Σαμαρτζή. Έπαιξε σε όλα τα είδη από τραγωδία μέχρι επιθεώρηση και συνεργάστηκε με τους σημαντικότερους Έλληνες σκηνοθέτες και ηθοποιούς.
Στον κινηματογράφο πρωτοεμφανίστηκε το 1952 στην ταινία του Φίλιππα Φυλακτού «Ζαΐρα». Έπαιξε σε πολλές ταινίες της χρυσής εποχής του εμπορικού κινηματογράφου, την δεκαετία του εξήντα, ενώ έκανε αισθητή την παρουσία της στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση. Ερμήνευσε τραγούδια σπουδαίων συνθετών, όπως του Μάνου Χατζιδάκι («Ο ταχυδρόμος πέθανε», «Φέρτε μου ένα μαντολίνο» για τα οποία άλλωστε είναι ευρύτερα γνωστή), του Σταύρου Ξαρχάκου («Τα δάκρυά μου είναι καυτά», «Για χατίρι σου»), του Γιώργου Κατσαρού («Χαμογέλασε, πατέρα», «Έλα-Έλα»), του Απόστολου Καλδάρα («Η κοσμοναύτισσα») και του Μάνου Λοΐζου («Το Σαββατόβραδο»). Δες το βίντεο να τραγουδά “Τα δάκρυά μου είναι καυτά”:
Το πιο γνωστό από τα παραπάνω, το τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι «Φέρτε μου ένα μαντολίνο» το ερμήνευσε για πρώτη φορά στην παράσταση «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο, το 1961, στο «Θέατρο Αθηνών», από τον θίασο του Δημήτρη Μυράτ και της Βούλας Ζουμπουλάκη. Έλεγε χαρακτηριστικά για αυτή της, την εμπειρία η ίδια: «…. διάβασα μια μέρα πως ο Μυράτ ανέβαζε το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο στο Θέατρο Αθηνών και πως ο σκηνοθέτης μάλωνε με τον συνθέτη, διότι ο ένας ήθελε τη δραματική ηθοποιό και ο άλλος τη λυρική φωνή. Σκέφτηκα μήπως τους έκανα εγώ. Τον Μυράτ τον είχα καθηγητή, επομένως του τηλεφώνησα αμέσως. Μου είπε να πάω να συναντήσω τον Χατζιδάκι στα στούντιο της Finos, στη Χίου, όπου έκανε οντισιόν, αλλά αυτό δεν γινόταν, μια και τότε εργαζόμουν στο θέατρο Βέμπο. Τελικά, ο Μυράτ μου έκλεισε ραντεβού στο σπίτι του Χατζιδάκι, δύο το μεσημέρι! Πόσες φορές πήγα; Τέσσερις! Ο Χατζιδάκις δεν έλεγε να εμφανιστεί, κοιμόταν εκείνη την ώρα. Όταν όμως εμφανίστηκε την τέταρτη φορά, κόντευα να λιποθυμήσω! Μου φάνηκε πιο ψηλός, πιο παχύς, πιο ωραίος, άντε τώρα εγώ να τραγουδήσω μπροστά του. Τον ρώτησα ποιο τραγούδι ήθελε να πω και για να μην πέσω στη σύγκριση με τη Μούσχουρη, πρότεινα ένα λαϊκό ελληνικό κι ένα ξένο. «Προτιμώ ένα ξένο» μου απάντησε, κι έτσι είπα ένα ιταλικό σουξέ της εποχής που έσκιζε στην Ελλάδα. «Μη χειρότερα!» αναφώνησε ο Μάνος, κάθισε στο πιάνο και βρήκε τον τόνο μου. Αμέσως τηλεφώνησε στις εφημερίδες: «Βρήκα μια υγρή, ζεστή φωνή»! Την επόμενη μέρα πήγα στην πρόβα!» Δες την εμφάνισή της στην εκπομπή “Έχει γούστο” της Μπήλιως Τσουκαλά στην ΝΕΤ:
Η πορεία της στον ελληνικό κινηματογράφο
Η Ζωή Φυτούση εμφανίστηκε σε πολλές ελληνικές ταινίες, περισσότερες από 70, κυρίως κατά τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, όταν ο ελληνικός κινηματογράφος γνώριζε μεγάλη άνθηση. “Αισθάνομαι τυχερή με τους ανθρώπους που έχω συνεργαστεί, ήταν απέραντοι σαν μυαλά και δεν είχαν έπαρση. Αγαπώ τους νέους αλλά αν δεν αλλάξουν την νοοτροπία που έχουν δεν θα έχουν την ιστορία των παλιών” έλεγε σε συνέντευξή της το 1994. Δες το βίντεο:
Ανάμεσα στις γνωστές κινηματογραφικές συμμετοχές της βρίσκονται η «Ζαΐρα» (1952), τα «Όνειρα κοριτσιών» (1953), το «Γκολ στον έρωτα» (1954), το «Οργανάκι του Αττίκ» (1955), τα «Τρία κοθώνια του Συντάγματος» (1956) και η «Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο» (1957). Δες βίντεο από την ταινία “Γκολ στον έρωτα”:
Στη συνέχεια συμμετείχε σε παραγωγές όπως «Ο γυναικάς» (1957), «Κερένια κούκλα» (1958), «Ο Ηλίας του 16ου» (1959), «Διακοπές στην Κολοπετινίτσα» (1959) και «Η Λιλή και ο μουρντάρης» (1959). Δες ένα βίντεο από την ταινία “Εξομολόγηση μιας μητέρας” με την Χριστίνα Σύλβα το 1962:
Η παρουσία της συνεχίστηκε και τη δεκαετία του 1960, με ταινίες όπως «Λαφίνα» (1962), «Το Ταξίδι» (1962), «Η Ψεύτρα» (1963), «Μας κρύβουν τον ήλιο» (1963), «Δρόμος χωρίς σύνορα» (1964), «Εξωτικές βιταμίνες» (1964) και «Δύσκολοι δρόμοι» (1965). Αργότερα εμφανίστηκε και σε παραγωγές όπως η «Προξενήτρα πράκτωρ 017» (1966), «Ένας κλέφτης με φιλότιμο» (1968), «Το μεγάλο κανόνι» (1981), «Πανικός στα σχολεία» (1982), «Πατρίς, ληστεία, οικογένεια» (1987) και «Ηθικόν ακμαιότατον» (2005). Δες βίντεο από την ταινία “Δύσκολοι δρόμοι” με την Κατερίνα Βασιλάκου:
Η φιλμογραφία της αποτυπώνει μια μακρά διαδρομή, από τις πρώτες δεκαετίες του εμπορικού ελληνικού κινηματογράφου μέχρι πολύ μεταγενέστερες παραγωγές. Δες βίντεο από την ταινία “Οι γυναίκες θέλουν ξύλο” το 1962 με τους: Μίμης Φωτόπουλος, Μπεάτα Ασημακοπούλου, Κώστα Βουτσά, Γιώργο Κωνσταντίνου:
Το τραγούδι που την έκανε αξέχαστη
Αν υπάρχει μία μουσική στιγμή που συνδέεται ιδιαίτερα με τη Ζωή Φυτούση, αυτή είναι το «Φέρτε μου ένα μαντολίνο», σε μουσική του Μάνου Χατζιδάκι. Το τραγούδι παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της παράστασης «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε», το 1961, στο Θέατρο Αθηνών, με τον θίασο του Δημήτρη Μυράτ και της Βούλας Ζουμπουλάκη. Η ερμηνεία της έδωσε στο τραγούδι μια ξεχωριστή θέση στη μνήμη του ελληνικού κοινού. Δες το βίντεο από την ταινία “Η Αθήνα τη νύχτα” με την Ζωή Φυτούση να ερμηνεύει το τραγούδι:
Η σχέση της με το τραγούδι δεν ήταν μια παράλληλη ή περιστασιακή δραστηριότητα. Η Φυτούση είχε δική της καλλιτεχνική διαδρομή ως ερμηνεύτρια, συνεργάστηκε με σημαντικούς δημιουργούς και συμμετέχοντας σε θεατρικές και μουσικές παραγωγές. Σημαντική είναι και η σύνδεσή της με το τραγούδι «Τα δάκρυά μου είναι καυτά», σε μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου και στίχους του Βαγγέλη Γκούφα, από την ταινία «Το Ταξίδι» του 1962. Δες ένα αφιέρωμα της εκπομπής “Εντιμότατοι φίλοι μου” της Σεμίνας Διγενή στον Βασίλη Γεωργιάδη με την Ζωή Φυτούση να παίρνει το μικρόφωνο και να τραγουδά:
Το θέατρο, η τηλεόραση και η συγγραφή
Η καλλιτεχνική της ταυτότητα δεν εξαντλήθηκε στον κινηματογράφο και στο τραγούδι. Η Ζωή Φυτούση εμφανίστηκε σε τηλεοπτικές παραγωγές όπως ο «Ονειροπαρμένος», το «Εκείνες κι εγώ», η «Λωξάντρα», το «Ξενοδοχείο» και το «Κεφάλι της Μέδουσας». Δες βίντεο από την επιτυχημένη σειρά “Ο Ονειροπαρμένος” με τον Κώστα Βουτσά το 2011 του Κώστα Πρετεντέρη στην ΕΤ1:
Στα μεταγενέστερα χρόνια συμμετείχε και σε νεότερες τηλεοπτικές παραγωγές, διατηρώντας επαφή με τον χώρο της υποκριτικής. Παράλληλα, ασχολήθηκε με τη συγγραφή. Έγραψε βιβλία, ποιήματα και άρθρα, διευρύνοντας το πεδίο της δημιουργικής της έκφρασης πέρα από τη σκηνή και την οθόνη. Η Φυτούση δεν υπήρξε μόνο μια ερμηνεύτρια που θυμόμαστε μέσα από παλιές ταινίες, αλλά μια καλλιτέχνιδα με διαφορετικές δημιουργικές αναζητήσεις. Δες βίντεο με εμφάνισή της στο Ηρώδειο το 2008:
Η Ζωή Φυτούση σταδιοδρόμησε και ως συγγραφέας γράφοντας από τα νεανικά της χρόνια. Εξέδωσε τα βιβλία: «Το μαγικό βιβλίο», «Παρ’ εκτός», «Τάφος εδώ δεν είναι», «Μια σφαίρα», «Βοήθεια, θέλω να ζήσω», «Βιβλίο Σπουδαστών, Ελληνική Αγωγή», «Σύγχρονοι ποιητές, Έλληνες και Ιταλοί». Το ποίημά της «Κανείς, μα κανείς» βραβεύτηκε και περιελήφθη σε ιταλική ανθολογία ελληνοϊταλικής ποίησης («Anthologia di poeti Italiani e Greci», Academia Internationale di Propaganda Culturale, 1996). Το 2008, από τις εκδόσεις «Ερωδιός», εκδόθηκε το βιβλίο της «Μένανδρος: Γνώμαι Μονόστιχοι», σε έμμετρη απόδοση, από την ίδια. Ήταν ενεργή συνδικαλίστρια στο Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών (Σ.Ε.Η.) και πρωτοστάτησε μαζί με την Άννα Φόνσου και άλλους ηθοποιούς στη δημιουργία του «Σπιτιού του Ηθοποιού», του γνωστού χώρου στον οποίο έχουν βρει φιλοξενία και αρωγή εκατοντάδες συνταξιούχοι άποροι και άστεγοι ηθοποιοί. Δες ένα βίντεο με την αξέχαστη Ζωή Φυτούση που θυμάται το Μάνο Χατζιδάκι στην εκδήλωση-αφιέρωμα στον κορυφαίο Έλληνα συνθέτη που είχε διοργανώσει το καλοκαίρι του 2010 ο Φιλοπρόοδος Σύλλογος Κοζάνης:
Το τέλος μιας διαδρομής με πολλές καλλιτεχνικές όψεις
Στο «Καλλιτεχνικό Καφενείο», ο Μίμης Πλέσσας υποδέχεται τη Ζωή Φυτούση και οι δυο τους συζητούν για την επιθεώρηση «Άσπρο – Μαύρο», στην οποία είχαν συνεργαστεί. Στη συνέχεια, με τον Πλέσσα στο πιάνο, η ηθοποιός και τραγουδίστρια ερμηνεύει το «Τα δάκρυά μου είναι καυτά». Δες το βίντεο:
“Όσο κανείς λιγότερο εκτίθεται, είναι καλύτερα” έλεγε η σεμνή και ταπεινή Ζωή Φυτούση που δεν είχε παντρευτεί ποτέ και δεν έδινε συχνά συνεντεύξεις για την ζωή της. Έφυγε από τη ζωή στις 23 Ιουλίου 2017, σε ηλικία 83 ετών, αντιμετωπίζοντας σοβαρά προβλήματα υγείας μετά από δύο εγκεφαλικά επεισόδια που είχε πάθει τα τελευταία χρόνια της ζωής της, αφήνοντας πίσω της μια πορεία που περιλάμβανε δεκάδες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές συμμετοχές, θεατρικές συνεργασίες και μουσικές ερμηνείες.
Η εξόδιος ακολουθία ψάλθηκε στον Ιερό Ναό του Εσταυρωμένου στο Αιγάλεω, ενώ η ταφή της έγινε στο Γ’ Νεκροταφείο Αθηνών στη Νίκαια. Η τελετή πραγματοποιήθηκε σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης, με την παρουσία ελάχιστων στενών συγγενών, των δύο ανιψιών της που τη φρόντιζαν, καθώς και λιγοστών φίλων και συναδέλφων της. Ανάμεσα σε αυτούς που παρευρέθηκαν για να της πουν το «τελευταίο αντίο» και εκφώνησαν επικήδειους λόγους ήταν η Άννα Φόνσου, ο Σπύρος Μπιμπίλας και ο Κώστας Βενετσάνος. Η Ζωή Φυτούση υπήρξε μία από αυτές τις καλλιτέχνιδες που δεν χωρούσαν εύκολα σε μία μόνο ιδιότητα. Και αυτός είναι ίσως ο λόγος που η διαδρομή της εξακολουθεί να έχει ενδιαφέρον: γιατί πίσω από κάθε ταινία, κάθε τραγούδι και κάθε θεατρική εμφάνιση υπάρχει ένα διαφορετικό κομμάτι μιας ζωής αφιερωμένης στην τέχνη.
">
">
">
">
">
">
">
">