Έπρεπε ή όχι το “Happy Day” να προβάλει την απάντηση της Μαρίας Ιωαννίδου στην Εριέττα Μαυρουδή; Ο Γιώργος Λιάγκας έθεσε ζήτημα συναδελφικής προστασίας, η Ναταλία Γερμανού τον ευχαρίστησε για την ευαισθησία του και κάπου εδώ εμείς που ακούσαμε και τις δυο απόψεις, μας γεννήθηκε ένα μεγάλο ερώτημα: μήπως η δημοσιογραφία μπερδεύει τη διακριτικότητα με τη λογοκρισία;

Έπρεπε ή όχι η Σταματίνα Τσιμτσιλή να παίξει τη συνέντευξη της Μαρίας Ιωαννίδου, στην οποία η ηθοποιός απαντούσε στην Εριέττα Μαυρουδή; Μήπως το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ μεγαλύτερο και αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε πλέον τη δημοσιογραφία, την πολυφωνία και το δικαίωμα κάθε πλευράς να ακουστεί; Ας πάρουμε όμως τα γεγονότα από την αρχή.

Η Εριέττα Μαυρουδή έδωσε μια συνέντευξη στην εκπομπή “Κεραία” της Ρέας Βιτάλη στην οποία μίλησε για τον Φρέντυ Γερμανό και αναφέρθηκε σε περιστατικά από την περίοδο της ζωής του, κάνοντας αναφορές που αφορούσαν και τη Μαρία Ιωαννίδου. Η τελευταία σύζυγός του, αισθάνθηκε ότι θίγεται και θέλησε να δώσει τη δική της απάντηση. Η απάντηση αυτή προβλήθηκε μέσα από το «Happy Day» της Σταματίνας Τσιμτσιλή.

Μέχρι εδώ, προσωπικά, δεν βλέπω κάτι παράλογο. Μια δημόσια τοποθέτηση δημιουργεί μια δημόσια συζήτηση. Όταν ένα πρόσωπο αισθάνεται ότι θίγεται από όσα ειπώθηκαν και επιλέγει να απαντήσει, η απάντησή του αποτελεί μέρος της εξέλιξης του ρεπορτάζ. Δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε μαζί του, ούτε ότι υιοθετούμε όσα λέει. Σημαίνει ότι καταγράφουμε και τη δική του θέση.

Η ένσταση του Γιώργου Λιάγκα και η ευαισθησία απέναντι στη Ναταλία

Ο Γιώργος Λιάγκας εξέφρασε τη διαφωνία του με την απόφαση της εκπομπής να προβάλει τη συνέντευξη της Μαρίας Ιωαννίδου. Το σκεπτικό του ήταν ότι η Σταματίνα Τσιμτσιλή και η Ναταλία Γερμανού εργάζονται στο ίδιο τηλεοπτικό κανάλι στον ALPHA και πως μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να φέρει τη δεύτερη σε δύσκολη θέση.

Η Ναταλία Γερμανού, από την πλευρά της το Σάββατο 14/11 από τον αέρα του “Καλύτερα δεν γίνεται“, ευχαρίστησε τον Γιώργο Λιάγκα για τη συναδελφική ευαισθησία και τη διακριτικότητα που έδειξε απέναντί της και αφήνοντας ξεκάθαρα αιχμές για τις εκπομπές του σταθμού της που δεν έχουν ευαισθησία είπε: “Καλά, ας είχαν και άλλοι τις ευαισθησίες που έχει ο Γιώργος και την διακριτικότητα που έχει ο Γιώργος και το πως προστατεύει ο Γιώργος τους συναδέλφους του ακόμα και όταν δεν είναι στο κανάλι του” είπε η Ναταλία Γερμανού και ένα “ωπ!” ακούστηκε στον αέρα από συνεργάτη της εκπομπής της!

Ο παρουσιαστής του ΑΝΤ1 το πρωί της Δευτέρας επανήλθε με το ίδιο θέμα στην εκπομπή του μετά τις δηλώσεις της Ναταλίας, παραδέχτηκε ότι είναι σαφείς αιχμές για την Σταματίνα και άρχισε με την ομάδα του νέο κύκλο συζήτησης αν έπρεπε να παίξει ή όχι το “Happy day” το θέμα με την Ιωαννίδου… Αυτό τώρα το έκανε για να… “σβήσει” ή για να ανάψει νέα εστία φωτιάς πάνω στα αποκαίδια της προηγούμενης που είχε βάλει ανάμεσα στις δυο παρουσιάστριες του ίδιου καναλιού; Άγνωσται οι βουλαί του Λιάγκα… «Ήταν ευθεία βολή για άλλη εκπομπή που είναι στο ίδιο κανάλι, για τη Σταματίνα. Δεν ήταν αιχμή. Ήταν ξεκάθαρο αυτό. Δεν την προστάτεψαν», ανέφερε αρχικά ο Τάσος Τεργιάκης και συνέχισε: «Δεν την προστάτεψαν, παρουσιάζοντας τη συνέντευξη της κυρίας Ιωαννίδου, ενώ θα μπορούσαν. Είναι στο ίδιο κανάλι δύο παρουσιάστριες. Αυτός είναι ο προβληματισμός της Ναταλίας».

Ο Τάσος Τεργιάκης σχολίασε επίσης: «Στο βίντεο είναι επιλογή σου να ακουστούν αυτά». Στη συνέχεια, ο Γιώργος Λιάγκας αποκάλυψε, επίσης, ότι τις προηγούμενες ημέρες είχε επικοινωνία με τη Ναταλία Γερμανού. Ξεκαθάρισε, ωστόσο, ότι δεν θα μετέφερε όσα είχαν συζητήσει ιδιωτικά.

«Με τη Ναταλία όλη τη βδομάδα επικοινωνούσαμε με μηνύματα και γνωρίζω πολύ καλά ποια είναι η θέση της Ναταλίας επ’ αυτού. Όμως δε με εξουσιοδότησε να πω ποια είναι η θέση της. Αν θέλει να το πει, θα το πει η ίδια. Και εγώ το σεβάστηκα. Εγώ είπα τη δικιά μου γνώμη, τη δικιά μου θέση. Και σου λέει τώρα: Σεβάστηκε ίσως ο Λιάγκας που είναι απέναντι όλο αυτό το πράγμα και στο δικό μου κανάλι παίζουν μία κυρία που λέει τη μάνα μου τρελή;», τόνισε ο – “ήρωας” – Γιώργος Λιάγκας. Δες το βίντεο:

Η άποψη του youweekly.gr

Και εδώ θέλω να σταθώ… Η συναδελφική αλληλεγγύη είναι σημαντική. Το να σκέφτεσαι πώς μπορεί να αισθανθεί ένας άνθρωπος που βρίσκεται στη μέση μιας δύσκολης προσωπικής ιστορίας είναι δείγμα ευαισθησίας. Δεν χρειάζεται, όμως, να συμφωνούμε ότι αυτή η ευαισθησία πρέπει να μετατρέπεται σε δημοσιογραφικό κανόνα. Γιατί, αν το πάμε έτσι, πού σταματάμε; Όταν δύο άνθρωποι έχουν προσωπική σχέση, δεν θα πρέπει να προβάλλεται η απάντηση του ενός στον άλλον; Να προβάλλεται, όμως, αν είναι αρκετά αιχμηρή, σε σημείο που να προσβάλλει τον άλλον, προφανώς και είναι στην διακριτική ευχέρεια του κάθε δημοσιογράφου να την φιλτράρει… Όταν δηλαδή δύο παρουσιαστές εργάζονται στο ίδιο κανάλι, θα πρέπει οι υπόλοιπες εκπομπές να αποφεύγουν θέματα που ενδεχομένως αγγίζουν τον έναν από τους δύο; Και αν η απάντηση είναι θετική, τότε ποιος αποφασίζει ποια πλευρά θα ακουστεί και ποια θα μείνει εκτός;

Το ρεπορτάζ δεν είναι ούτε δικαστήριο, ούτε επιλεκτική σιωπή

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι, μια τηλεοπτική εκπομπή δεν είναι υποχρεωμένη να προβάλλει κάθε δήλωση που γίνεται. Έχει δικαίωμα να επιλέγει την ύλη της, να αξιολογεί τη δημοσιογραφική αξία μιας συνέντευξης και να κρίνει αν ένα θέμα έχει ουσιαστικό ενδιαφέρον για το κοινό. Από τη στιγμή, όμως, που επιλέγει να ασχοληθεί με μια δημόσια αντιπαράθεση, οφείλει να αντιμετωπίζει τις πλευρές με δικαιοσύνη. Δεν μπορεί να παρουσιάζει τη μία τοποθέτηση και να θεωρεί ότι η άλλη πρέπει να αποκλειστεί επειδή ενδεχομένως θα στενοχωρηθεί ένας τρίτος άνθρωπος.

Και εδώ έρχεται η δική μου ένσταση στην επιχειρηματολογία περί προστασίας της Ναταλίας. Γιατί η Ναταλία Γερμανού δεν είναι η μία από τις δύο γυναίκες που αντάλλαξαν τις συγκεκριμένες τοποθετήσεις. Είναι ένα πρόσωπο που βρίσκεται συναισθηματικά κοντά στην υπόθεση, λόγω της οικογενειακής της ιστορίας. Είναι απολύτως κατανοητό να μη θέλει να βρεθεί σε δύσκολη θέση. Είναι, όμως, άλλο αυτό και άλλο να θεωρούμε ότι η δική της πιθανή αμηχανία πρέπει να καθορίζει αν θα ακουστεί η Μαρία Ιωαννίδου. Αν η Μαρία Ιωαννίδου απαντά σε όσα ειπώθηκαν για εκείνη προσωπικά, όπως και έγινε, η απάντησή της δεν είναι αυτομάτως «ξεκατίνιασμα». Μπορεί να είναι αιχμηρή, μπορεί να είναι υπερβολική, μπορεί να διαφωνεί κανείς με τον τρόπο ή το περιεχόμενό της. Αυτό, όμως, είναι αντικείμενο δημοσιογραφικής αξιολόγησης και κριτικής, όχι λόγος για να αποκλειστεί εκ των προτέρων.

Τι λέει η δημοσιογραφική δεοντολογία!

Εδώ δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό. Ο κώδικας δεοντολογίας της ΕΣΗΕΑ είναι σαφής ως προς βασικές αρχές: ο δημοσιογράφος οφείλει να σέβεται την αλήθεια, να ερευνά την ακρίβεια των πληροφοριών, να μην αποκρύπτει ή αλλοιώνει πραγματικά περιστατικά και να διαχωρίζει την είδηση από το σχόλιο. Μάλιστα, προβλέπει την ανάγκη να μεταδίδεται και η αντίθετη άποψη όταν έχουν δημοσιοποιηθεί ανακριβείς πληροφορίες ή ισχυρισμοί που θίγουν την τιμή και την υπόληψη ενός ανθρώπου.

Η ίδια η ΕΣΗΕΑ, στον Παγκόσμιο Χάρτη Δημοσιογραφικής Δεοντολογίας που παραθέτει, υπογραμμίζει ότι η ανάγκη για άμεση μετάδοση, δεν υπερισχύει της αναγκαίας επιβεβαίωσης των πηγών και της δυνατότητας να υπάρξει απάντηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τηλεοπτική εκπομπή είναι υποχρεωμένη να δίνει ίσο χρόνο σε όλους ή να μεταδίδει κάθε αντίδραση. Σημαίνει, όμως, ότι η δίκαιη παρουσίαση, η ακρίβεια και η δυνατότητα απάντησης αποτελούν βασικές δημοσιογραφικές αξίες. Και αυτές δεν θα έπρεπε να αλλάζουν ανάλογα με το ποιος είναι φίλος, συνάδελφος ή συνεργάτης με ποιον.

Τι γίνεται σε άλλες περιπτώσεις

Ας σκεφτούμε πόσες φορές έχουμε δει στην τηλεόραση δύο επώνυμους να ανταλλάσσουν δημόσιες τοποθετήσεις. Η μία πλευρά μιλά, η άλλη απαντά, ακολουθεί ενδεχομένως νέα αντίδραση και οι εκπομπές καταγράφουν την εξέλιξη. Αυτό δεν είναι δημοσιογραφία; Ή μήπως η δημοσιογραφία γίνεται μόνο όταν δεν υπάρχει προσωπική ή επαγγελματική σύνδεση με κάποιο από τα εμπλεκόμενα πρόσωπα; Δεν υποστηρίζω ότι κάθε αντιπαράθεση πρέπει να γίνεται τηλεοπτικό σίριαλ. Ούτε ότι οι εκπομπές οφείλουν να αναπαράγουν προσβλητικούς χαρακτηρισμούς, προσωπικές επιθέσεις ή δηλώσεις που δεν προσφέρουν τίποτα στην ενημέρωση. Εκεί χρειάζεται φίλτρο, κρίση και υπευθυνότητα.

Όμως άλλο το να μη δίνεις βήμα σε μια ατεκμηρίωτη ή προσβλητική δήλωση και άλλο το να μη δίνεις βήμα σε κάποιον επειδή η απάντησή του ενδέχεται να φέρει σε δύσκολη θέση έναν άνθρωπο που δεν συμμετέχει άμεσα στη συγκεκριμένη δημοσιογραφική αντιπαράθεση. Αν η δεύτερη λογική γίνει κανόνας, τότε η ενημέρωση κινδυνεύει να λειτουργεί με βάση τις ισορροπίες των τηλεοπτικών σχέσεων και όχι με βάση την ουσία του θέματος.

Τελικά, ποιος έχει δίκιο…

Η Σταματίνα Τσιμτσιλή, κατά τη γνώμη μου, δεν έκανε κάτι μεμπτό επειδή έδωσε στη Μαρία Ιωαννίδου τη δυνατότητα να απαντήσει. Εφόσον η συνέντευξη είχε δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, παρουσιάστηκε με σωστό πλαίσιο και δεν αλλοιώθηκαν τα λεγόμενά της, η επιλογή της ήταν θεμιτή. Ο Γιώργος Λιάγκας έχει δικαίωμα να θεωρεί ότι η συναδελφική προστασία θα έπρεπε να υπερισχύσει. Μπορώ να καταλάβω το σκεπτικό του, όχι όμως να το υιοθετήσω ως κανόνα για τη δημοσιογραφία. Η διακριτικότητα είναι αρετή, αλλά δεν μπορεί να γίνεται άλλοθι για επιλεκτική αποσιώπηση.

Και η Ναταλία Γερμανού έχει κάθε δικαίωμα να εκτιμά τη στάση του Λιάγκα και να αισθάνεται ευγνωμοσύνη για την ευαισθησία του. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η επιλογή του “Happy Day” ήταν λανθασμένη, ή ότι δεν προστάτεψε την συνάδελφο, άλλωστε πιθανόν η Ιωαννίδου να έλεγε και άλλα πράγματα που να έκοψαν στο μοντάζ. Τέλος, η δημοσιογραφία δεν υπάρχει για να προστατεύει τις τηλεοπτικές ισορροπίες, τις φιλίες και τις συναδελφικές σχέσεις. Υπάρχει για να ενημερώνει, να ελέγχει, να διασταυρώνει και να δίνει στον κόσμο τη δυνατότητα να ακούσει τις διαφορετικές πλευρές μιας υπόθεσης.

Και κάπου εδώ επιστρέφω στην αρχική απορία: Έπρεπε ή όχι η Σταματίνα Τσιμτσιλή να παίξει τη συνέντευξη της Μαρίας Ιωαννίδου; Η δική μου απάντηση είναι ναι. Όχι επειδή απαραίτητα πρέπει να προβάλλουμε κάθε δημόσια κόντρα, αλλά επειδή όταν επιλέγουμε να καλύψουμε μια υπόθεση, δεν γίνεται να αφαιρούμε τη μία πλευρά για να μη δυσαρεστήσουμε κάποιον άλλον. Η δημοσιογραφία χρειάζεται ευαισθησία, αλλά χρειάζεται και συνέπεια. Γιατί όταν η ευαισθησία μετατρέπεται σε επιλεκτική σιωπή, τότε το ερώτημα δεν είναι πια ποιον προστατεύουμε. Είναι ποιον φιμώνουμε…