Αν υπήρχε ένας ηθοποιός που μπορούσε να δώσει ζωή στον αυθεντικό λαϊκό τύπο της παλιάς Αθήνας, αυτός ήταν ο Αθηνόδωρος Προύσαλης. Με τη χαρακτηριστική φωνή, το επιβλητικό παρουσιαστικό και το αστείρευτο υποκριτικό του ταλέντο, κατάφερε να πρωταγωνιστήσει σε περισσότερες από πέντε δεκαετίες ελληνικού θεάτρου, κινηματογράφου και τηλεόρασης, αφήνοντας πίσω του δεκάδες ερμηνείες που παραμένουν διαχρονικές. Αν και σπάνια βρέθηκε στην πρώτη γραμμή ως πρωταγωνιστής, έγινε ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους και αγαπημένους καρατερίστες του ελληνικού σινεμά, με ρόλους που έγραψαν ιστορία.
Από την Κωνσταντινούπολη στην Παλιά Κοκκινιά
Ο Αθηνόδωρος Προύσαλης γεννήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 1926 στην Κωνσταντινούπολη. Όταν ήταν έξι ετών, η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Παλαιά Κοκκινιά. Ο πατέρας του ήταν μηχανουργός, ο παππούς του ιερέας και λόγω της οικονομικής τους άνεσης δεν χρειάστηκε να δουλέψει από μικρός και έτσι μπόρεσε να σπουδάσει… Στη διάρκεια της κατοχής πέρασε δύσκολα όπως και όλοι οι Έλληνες. Αυτό που θυμόταν πάντα από εκείνες τις μέρες ήταν ότι το βράδυ έπεφτε να κοιμηθεί και δεν ήξερε αν θα τον συλλάβουν το πρωί, καθώς παντού γίνονταν μπλόκα τόσο από τους Γερμανούς όσο και από τους ταγματασφαλίτες… Είχε αναφέρει ότι τότε έζησε για πρώτη φορά τον πόνο της απώλειας, καθώς πολλοί φίλοι του σκοτώθηκαν…
“Εσύ πάψε, θα σου ρίξω φλιτ”, “Μια αψηλή τσιριμπίμ τσιριμπόμ”, “Θα κανελώνανε το ρυζόγαλο;” “Μυρίζεις απήγανο”, “Άρχισες πάλι το λιβανιστήρι?”… Αυτές είναι μόνο μερικές από τις αξέχαστες ατάκες που έχει πει ο αγαπημένος μάγκας του ελληνικού κινηματογράφου, Αθηνόδωρος Προύσαλης…Δες σκηνή από την ταινία “Μια Ιταλίδα από την Κυψέλη” με την “Τσιριμπίμ τσιριμπόμ” φράση που αγάπησε ο κόσμος:
Η αγάπη του για την υποκριτική εκδηλώθηκε από νεαρή ηλικία. Σπούδασε στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών, έχοντας δασκάλους δύο κορυφαίες μορφές του ελληνικού θεάτρου, τον Δημήτρη Ροντήρη και τον Αιμίλιο Βεάκη. Οι σπουδές αυτές αποτέλεσαν το θεμέλιο μιας καριέρας που θα ξεπερνούσε τα 50 χρόνια.
Η αρχή μιας σπουδαίας καριέρας
Στον κινηματογράφο άρχισε να παίζει το 1952, με πρώτη του εμφάνιση στο «Στραβόξυλο». Επαιξε σχεδόν σε εκατό ταινίες, κυρίως κωμωδίες, ενώ το 1990 κέρδισε τιμητική διάκριση στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης για την ερμηνεία του στην ταινία του Βασίλη Αλεξάκη «Οι Αθηναίοι». Η πρώτη του εμφάνιση στο θεατρικό σανίδι έγινε το 1953, στο έργο «Ο τρομερός καλόγερος», με τον θίασο της Γιώτας Λάσκαρη. Στη συνέχεια συνεργάστηκε με σημαντικούς θιάσους της εποχής, ανάμεσά τους το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν, το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και πολλούς ακόμη. Παράλληλα συμμετείχε σε θεατρικές παραγωγές της ΕΡΤ, μέσα από τη σειρά «Το Θέατρο της Δευτέρας», αποδεικνύοντας πως διέθετε ευρύ υποκριτικό φάσμα και όχι μόνο κωμικό ταλέντο. Δες βίντεο από το “Θέατρο της Δευτέρας” στην ΕΡΤ με την Μάρω Κοντού και τον Λάκη Κομνηνό:
Από τον χώρο του θεάτρου είναι και ένα περιστατικό που τον είχε κάνει έξαλλο. Νέος ηθοποιός ακόμα, κατάφερε να κερδίσει την εκτίμηση της Κυβέλης. Η μεγάλη ερμηνεύτρια του έδειχνε ιδιαίτερη αδυναμία και το γεγονός δεν πέρασε απαρατήρητο. Οι περισσότεροι δεν έβλεπαν τίποτα ύποπτο εκεί. Υπήρχαν όμως και οι κακεντρεχείς συνάδελφοί του. Ένας εξ αυτών μάλιστα, ζηλεύοντας τρομερά τον Προύσαλη για την συμπάθεια της Κυβέλης, του έβγαλε το παρατσούκλι «ο νεκρόφιλος» λόγω της ηλικίας της… Ο Αθηνόδωρος Προύσαλης έφερε βαρέως αυτή τη συμπεριφορά και πάντα έλεγε ότι στη ζωή του δύο πράγματα σιχαινόταν. Τη ζήλεια και την αχαριστία!
Ο ηθοποιός που έγινε συνώνυμο του λαϊκού «μάγκα»
Βαρύμαγκας, μόρτης και περιζήτητος στον καλλιτεχνικό χώρο, ο Αθηνόδωρος Προύσαλης δημιούργησε ένα δικό του είδος υποκριτικής, με μια φιλοσοφημένη και ποιητική «αλητεία» να ξεδιπλώνεται σε κάθε του ρόλο. Ξεχώρισε σε εκλεκτά θεατρικά έργα, έπαιξε σε αρχαία δράματα και κωμωδίες, ενώ στον κινηματογράφο έγινε ένας από τους αγαπημένους ηθοποιούς του Δημόπουλου, του Σακελλάριου και του Δαλιανίδη. Στον κινηματογράφο, ο Προύσαλης καθιερώθηκε ως ένας από τους κορυφαίους καρατερίστες της χρυσής εποχής του ελληνικού σινεμά. Είχε τη μοναδική ικανότητα να υποδύεται τον αυθεντικό μάγκα της λαϊκής γειτονιάς χωρίς υπερβολές και καρικατούρες. Οι σκηνοθέτες τον επέλεγαν συχνά για ρόλους ανθρώπων της πιάτσας, μικροεπαγγελματιών, χωροφυλάκων, ταξιτζήδων και γειτόνων, χαρίζοντας αυθεντικότητα ακόμη και στις πιο μικρές εμφανίσεις του.
Ο σκηνοθέτης Ντίνος Δημόπουλος είχε γράψει χαρακτηριστικά πως, αν ο Νίκος Φέρμας ήταν ο δάσκαλος αυτού του κινηματογραφικού τύπου, ο Προύσαλης υπήρξε ο άξιος συνεχιστής του, με περισσότερο λυρισμό και φυσικότητα. Δες ένα αφιέρωμα της ΕΤ1 και μια σπάνια συνέντευξή του:
Οι ταινίες που άφησαν εποχή
Δεύτερη εμφάνιση του στον κινηματογράφο ήταν στην ταινία «Λατέρνα Φτώχια και Γαρύφαλλο» του Αλέκου Σακελλάριου, το 1957 σε παραγωγή Φίνος Φιλμ. Η φιλμογραφία του αριθμεί περισσότερες από 70 κινηματογραφικές συμμετοχές. Δες σκηνή από την ταινία “Ο Μόδιστρος”:
Ανάμεσα στις πιο γνωστές βρίσκονται: «Λατέρνα, φτώχεια και γαρύφαλλο», «Ο Μόδιστρος», «Πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης», «Ο τρελάρας», «Το δόλωμα», «Το χώμα βάφτηκε κόκκινο», «Τέντυ μπόι αγάπη μου». Δες σκηνή από την ταινία “Τέντυ μπόι αγάπη μου”:
Μεγάλες επιτυχίες του ήταν επίσης οι ταινίες: «Ένα έξυπνο… έξυπνο μούτρο», «Μια τρελή… τρελή οικογένεια», «Πατέρα κάτσε φρόνιμα», «Μια Ιταλίδα από την Κυψέλη», «Βαβυλωνία», «Η Ρένα είναι οφσάιντ», οι ταινίες του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Ταξίδι στα Κύθηρα», «Ο Μελισσοκόμος» και «Το Μετέωρο Βήμα του Πελαργού». Δες βίντεο από την ταινία “Ένα έξυπνο έξυπνο μούτρο” με τους Βασίλη Αυλωνίτη, Νίκο Ρίζο:
Ο ίδιος είχε δηλώσει ότι θεωρούσε την ταινία «Επιχείρηση Απόλλων» την κορυφαία κινηματογραφική στιγμή της καριέρας του το 1968. Δείτε σκηνή από την ταινία με τους Έλενα Ναθαναήλ, Τόμας Φρίτς:
Οι μεγάλες επιτυχίες στην τηλεόραση
Οι νεότερες γενιές τον γνώρισαν μέσα από την τηλεόραση. Συμμετείχε στις σειρές «Δύο Ξένοι», «Εντιμότατοι Κερατάδες», «Επτά Θανάσιμες Πεθερές», «Το Κόκκινο Δωμάτιο», «Παππούδες εν δράσει», «Οι Αταίριαστοι» και πολλές ακόμη, αποδεικνύοντας ότι μπορούσε να προσαρμοστεί εξίσου επιτυχημένα στη μικρή οθόνη. Δες σκηνή από το επιτυχημένο σήριαλ του MEGA το 2006 “Οι Αταίριαστοι” με τους: Αλεξάνδρα Παλαιολόγου, Κλέονα Γρηγοριάδη, Ράνια Σχίζα, Ταξιάρχη Χάνο και τον Αθηνόδωρο Προύσαλη στον ρόλο του Βρασίδα:
Τα τελευταία χρόνια ο πιο επιτυχημένος ρόλος του ήταν στην τηλεοπτική σειρά «Εγκλήματα», όπου ερμήνευε τον ρόλο του παππού, που παρίστανε στους άλλους ότι είναι εκτός πραγματικότητας, ενώ ήξερε πολύ καλά τι του γίνεται. Δες βίντεο από τα “Εγκλήματα”:
Η οικογένεια μακριά από τα φώτα
Καλή παρέα, πικάντικος μεζές, ούζο, ελληνικός καφές, τσιγάρο και τάβλι, ήταν μερικές από τις αγαπημένες συνήθειες του Αθηνόδωρου Προύσαλη, που σαν γνήσιος Κωνσταντινοπολίτης ήταν μερακλής και του άρεσαν οι μικρές απολαύσεις της ζωής…. Ο Αθηνόδωρος Προύσαλης κρατούσε την προσωπική του ζωή μακριά από τη δημοσιότητα, είχε όμως σε γενικές γραμμές μια ήρεμη οικογενειακή ζωή. Απέκτησε μία κόρη, την γνωστή θεατρολόγο Έφη Προύσαλη, ενώ ο γάμος του με τη σύζυγό του Τούλα έληξε σε διαζύγιο, αλλά παρόλα αυτά εκείνη δεν έπαψε μέχρι το τέλος της ζωής του να τον φροντίζει. Παρότι ο ίδιος απασχόλησε ελάχιστα τα μέσα ενημέρωσης, όσοι τον γνώριζαν μιλούσαν για έναν άνθρωπο χαμηλών τόνων, ιδιαίτερα αγαπητό στους συναδέλφους του.
Η μεγάλη αναγνώριση
Το 1990 τιμήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης για την ερμηνεία του στην ταινία «Οι Αθηναίοι», επιβεβαιώνοντας ότι το ταλέντο του ξεπερνούσε κατά πολύ τους χαρακτηριστικούς λαϊκούς ρόλους που τον καθιέρωσαν. Αν και τυπικά είχε αποσυρθεί σε ηλικία 69 χρόνων από το σανίδι, ήταν ευτυχισμένος που το τηλέφωνό του δεν είχε σταματήσει να χτυπάει για δουλειές.
Το τέλος μιας σπουδαίας διαδρομής
Σε μια από τις τελευταίες του συνεντεύξεις είχε πει ότι δεν φοβάται τον θάνατο αλλά ότι θα ήθελε να μην ταλαιπωρηθεί, να φύγει μια και έξω. Ο Αθηνόδωρος Προύσαλης έφυγε από τη ζωή στις 5 Ιουνίου 2012, σε ηλικία 85 ετών, αφήνοντας πίσω του μια τεράστια καλλιτεχνική παρακαταθήκη. Η είδηση του θανάτου του προκάλεσε συγκίνηση στον καλλιτεχνικό κόσμο, καθώς υπήρξε ένας από τους τελευταίους μεγάλους εκπροσώπους της χρυσής γενιάς του ελληνικού κινηματογράφου. Σήμερα, οι ταινίες του εξακολουθούν να προβάλλονται ξανά και ξανά, με κάθε νέα γενιά να ανακαλύπτει έναν ηθοποιό που δεν χρειάστηκε ποτέ να είναι πρωταγωνιστής για να κλέψει την παράσταση. Με φυσικότητα, αυθεντικότητα και σπάνια σκηνική παρουσία, ο Αθηνόδωρος Προύσαλης απέδειξε ότι οι μεγάλοι καρατερίστες είναι εκείνοι που μένουν τελικά περισσότερο στη μνήμη του κοινού.
">
">
">
">
">
">
">
">