Παντελής Ζερβός: Από την απόπειρα αυτοκτονίας και την ακραία φτώχεια, στην φρικτή τραγωδία που πήρε στον τάφο του – Η ιστορία του

Ο Παντελής Ζερβός υπήρξε μία από τις πιο αγαπημένες μορφές του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου. Ένας ηθοποιός που μπορούσε να γίνει αυστηρός, τρυφερός, κωμικός ή δραματικός, αφήνοντας την δική του σφραγίδα σε κάθε ρόλο. Πίσω όμως από τη γνώριμη φυσιογνωμία του «καλού αλλά αυστηρού πατέρα» της μεγάλης οθόνης, υπήρχε ένας άνθρωπος που κουβαλούσε από μικρός τον πόνο και αργότερα βίωσε μία ανείπωτη οικογενειακή τραγωδία.

Τα πέτρινα χρόνια και ο “από μηχανής Θεός” Κουν!

Ο Παντελής Ζερβός γεννήθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 1908 στην Περαχώρα Κορινθίας, κοντά στο Λουτράκι. Τα παιδικά του χρόνια κάθε άλλο παρά εύκολα ήταν. Έχασε τη μητέρα του όταν ήταν μόλις τεσσάρων ετών και τον πατέρα του στα οκτώ. Αναγκαστικά, για ένα διάστημα βρέθηκε στο Τζάνειο ορφανοτροφείο, αλλά εκείνο το περιβάλλον δεν το άντεξε καθόλου. Έφυγε από εκεί και προτίμησε να δοκιμάσει να επιβιώσει συνδυάζοντας σχολείο και δουλειά. Έτσι εργαζόταν τα πρωινά σε καφενείο στον Πειραιά, συνέχιζε πηγαίνοντας το βράδυ σε νυχτερινό και «έσβηνε» τη μέρα του επιστρέφοντας στο μεροκάματο πουλώντας τα βράδια πορτοκαλάδες και λεμονάδες στους δρόμους της πόλης.

Τελικά όχι μόνο κατάφερε κάτω από αντιξοότητες και τεράστιες δυσκολίες να τελειώσει το σχολείο αλλά στη συνέχεια κατετάγη στο Βασιλικό (τότε) Ναυτικό όπου μάλιστα κατάφερε να ανελιχθεί και να πάρει τον βαθμό του Αρχινοσοκόμου. Ωστόσο δεν πέρασε απαρατήρητο και ένα από τα πολλά ταλέντα που είχε. Ο Ζερβός είχε πολύ καλή φωνή κι έτσι δεν άργησε να ακούσει τις παραινέσεις των συναδέλφων του και να δοκιμάσει την τύχη του στην Λυρική Σκηνή που εκείνη την εποχή έψαχνε νέους καλλιτέχνες προκειμένου να την πλαισιώσουν. Τα κατάφερε και εκεί!

Όμως η μοίρα είχε διαφορετικά σχέδια για εκείνον. Δεν ήθελε να τον δει να κάνει καριέρα ούτε με την στολή ούτε με την φωνή! Σύμφωνα με τον αστικό μύθο, την Λυρική Σκηνή είχε επισκεφθεί μαζί με κάποιους μαθητές του ο θρυλικός σκηνοθέτης Κάρολος Κουν, ο οποίος μόλις είχε δημιουργήσει την σχολή του. Ξαφνικά η ομιλία του διεκόπη από ένα ηχηρό γέλιο που ακούστηκε από το προαύλιο. Βγαίνοντας έξω για να δει τι συμβαίνει, αντίκρισε τον Παντελή Ζερβό και με την διορατική ματιά του διέκρινε σε αυτόν το πεπρωμένο του. «Θέλεις να παίξεις στο θέατρο;» τον ρώτησε, για να εισπράξει την απάντηση «φυσικά» και να μπουν έτσι οι βάσεις για την μετέπειτα πορεία του λατρεμένου ηθοποιού. Η πρώτη του θεατρική εμφάνιση συνδέθηκε με την «Ερωφίλη», ενώ ακολούθησαν σημαντικές συνεργασίες και ρόλοι σε έργα του κλασικού και νεοελληνικού ρεπερτορίου. Στο Θέατρο Τέχνης του Κουν συμμετείχε, μεταξύ άλλων, στην πρώτη παράσταση της «Αγριόπαπιας» του Ίψεν, μαζί με σημαντικούς ηθοποιούς της εποχής.

Ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας

Ο Παντελής Ζερβός δεν χρειάστηκε ποτέ να είναι ο απόλυτος πρωταγωνιστής για να κλέψει την παράσταση. Η χαρακτηριστική φυσιογνωμία, η βαθιά φωνή και η επιβλητική παρουσία του τον έκαναν ιδανικό για ρόλους πατέρα, ιερέα, αστυνομικού, κοινοτάρχη, αυστηρού οικογενειάρχη ή ανθρώπου που λειτουργούσε ως ηθικός πυρήνας της ιστορίας. Και όμως, πίσω από αυτή την εικόνα, οι άνθρωποι της οικογένειάς του τον περιέγραφαν διαφορετικά. Σε αφιέρωμα του Αρχείου της ΕΡΤ, η κόρη του Ξένια μίλησε για έναν άνθρωπο που αγαπούσε ιδιαίτερα τη θάλασσα και το ψάρεμα, ενώ ο ηθοποιός Διονύσης Καλός τον χαρακτήρισε «πολύ φιλικό πατέρα για όλους». Δες σκηνή από την βραβευμένη ταινία της ΦΙΝΟΣ ΦΙΛΜ “Η Μαρία της σιωπής” με τους: Αλίκη Βουγιουκλάκη, Αλέκο Αλεξανδράκη, Σπύρος Καλογήρου:

Η κόλαση της φτώχειας και η απόπειρα αυτοκτονίας

“Μεταπολεμικά ήταν πολύ δύσκολα τα χρόνια για τον πατέρα μου και επειδή δεν μπορούσε να μας ζήσει, αποφάσισε να αυτοκτονήσει”… Την συγκλονιστική αποκάλυψη θα κάνει η κόρη του Ξένια, σε συνέντευξή της αργότερα στην Ζήνα Κουτσελίνη και συνέχισε: “ήθελε να πέσει από το Θησείο στις γραμμές του τρένου. Πήγε προσευχήθηκε στην Αγία Μαρίνα, πάει σε ένα περίπτερο και παίρνει τηλέφωνο τον μπακάλη μας και του λέει ‘σε παρακαλώ μπορείς να μου φωνάξεις την Μαρία και τα παιδιά που τα θέλω κάτι; Πάμε εκεί και του λέει η μαμά μου: ‘αμάν βρε Παντελή που είσαι και σε έχει πάρει η Κοτοπούλη 3 φορές τηλέφωνο για περιοδεία στην Αμερική’… Και έτσι σώθηκε”. Δες το βίντεο στο 1:30:

Ο Παντελής Ζερβός στη σκηνή μπορούσε να επιβληθεί με μία μόνο ματιά και να ξεχωρίσει, ενώ στην προσωπική του ζωή οι μαρτυρίες τον περιγράφουν ως άνθρωπο χαμηλών τόνων και διακριτικό, δεμένο με την οικογένεια, τη φύση και τον τόπο του.

Η μεγάλη κινηματογραφική διαδρομή

Στον κινηματογράφο εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1943, στη «Φωνή της Καρδιάς», την πρώτη ταινία της Φίνος Φιλμ. Από εκεί και μετά ακολούθησε μία πορεία περίπου τεσσάρων δεκαετιών και περισσότερων από 70 κινηματογραφικών συμμετοχών, σύμφωνα με βιογραφικές καταγραφές. Δες βίντεο από την ταινία “Η κυρά μας η μαμή”:

Ανάμεσα στις ταινίες που συνδέθηκαν με το όνομά του βρίσκονται: «Η Θεία από το Σικάγο» «Η Κυρά μας η Μαμή», «Μανταλένα», «Τα Κίτρινα Γάντια», «Μακρυκωσταίοι και Κοντογιώργηδες», «Ο Ζητιάνος», «Ο Ατσίδας», «Λόλα», «Η Δασκάλα με τα Ξανθά Μαλλιά», «Η Μαρία της Σιωπής», “Ζητείται ψεύτης”. Δες βίντεο από την ταινία “Ζητείται ψεύτης” με τον Ντίνο Ηλιόπουλο:

Η «Μανταλένα», σε σκηνοθεσία Ντίνου Δημόπουλου, αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς της καριέρας του. Η ταινία, που κυκλοφόρησε το 1960, απέσπασε σημαντικές διακρίσεις στο πρώτο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, μεταξύ των οποίων και το Βραβείο Β’ Ανδρικού Ρόλου για τον Παντελή Ζερβό. Δες βίντεο από την “Μανταλένα”:

Η Φίνος Φιλμ τον περιγράφει ως μία από τις χαρακτηριστικές και χαρισματικές φυσιογνωμίες του θεάτρου και του κινηματογράφου, που μπορούσε να υπηρετήσει με την ίδια αποτελεσματικότητα τόσο δραματικούς όσο και κωμικούς ρόλους. Το “Μακρυκωσταίοι και Κοντογιώργηδες” είναι τίτλος ελληνικής κωμωδίας παραγωγής Φίνος Φιλμ του 1960 σε σκηνοθεσία Αλέκου Σακελλάριου, με πρωταγωνιστές τους: Ντίνο Ηλιόπουλο και Κώστα Χατζηχρήστο. Το σενάριο έγραψαν οι Αλέκος Σεκελλάριος και Χρήστος Γιαννακόπουλος, με βάση το ομότιτλο θεατρικό έργο των ιδίων. Δες βίντεο από την ταινία:

Η τραγωδία που τον τσάκισε

Πίσω από την επιτυχία του Παντελή Ζερβού υπήρχε μία πληγή που δεν έκλεισε ποτέ. Ένα αληθινό δράμα έζησε η οικογένεια του γνωστού ηθοποιού των ελληνικών ασπρόμαυρων ταινιών, Παντελή Ζερβού στους μεγάλους σεισμούς του 1956 στη Σαντορίνη. Ο Ιούλιος εκείνης της χρονιάς ήταν καταστροφικός για τα νησιά του Αιγαίου καθώς σημειώθηκαν μεγάλοι σεισμοί. Αρχικά, σημειώθηκε σεισμός μεγέθους 7,7 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ με επίκεντρο στα νότια της Αμοργού. Λίγα λεπτά αργότερα, σημειώθηκε ένας ακόμα σεισμός μεγέθους 7,2 Ρίχτερ στη Σαντορίνη.

Πρόκειται για τον μεγαλύτερο σεισμό του 20ού αιώνα σε ευρωπαϊκό έδαφος, ενώ σημειώθηκε και το μεγαλύτερο τσουνάμι στη Μεσόγειο. Από τους δύο σεισμούς, έχασαν τη ζωή τους 53 άνθρωποι. Ανάμεσά τους και η μικρή κόρη του Παντελή Ζερβού. Ο αγαπημένος ηθοποιός του ελληνικού κινηματογράφου ήταν παντρεμένος και είχε τρεις κόρες που ήταν για εκείνον πάνω απ’ όλα. Ο ίδιος είχε μεγαλώσει δίχως γονείς και η οικογένειά του ήταν ό,τι σημαντικότερο είχε. Η γυναίκα του, Μαρία, ήταν από τη Σαντορίνη, και τα καλοκαίρια που ο ηθοποιός δούλευε στο θέατρο, μαζί με τις κόρες τους πήγαιναν στο νησί.

Εκεί, τις βρήκε το χτύπημα του σεισμού με την κόρη του, Ευδοξία να χάνει τη ζωή της στον σεισμό. Η σύζυγός του και οι δύο κόρες πρόλαβαν να βγουν έξω, όμως, η 12χρονη δεν τα κατάφερε και θάφτηκε κάτω από τα ερείπια. Το πιο συγκλονιστικό στοιχείο της ιστορίας είναι ο τρόπος με τον οποίο ο ηθοποιός πληροφορήθηκε τον θάνατό της. Εκείνη την ημέρα βρισκόταν στην Επίδαυρο για παράσταση. Λίγο πριν βγει στη σκηνή ενημερώθηκε για την οικογενειακή συμφορά. Σύμφωνα με τη μαρτυρία που έχει καταγραφεί από την οικογένειά του, κατέρρευσε, όμως τελικά ανέβηκε στη σκηνή και έδωσε την παράσταση. Μόνο όταν επέστρεψε στα παρασκήνια λύγισε. Το κοινό δεν γνώριζε τι είχε συμβεί. Ο ηθοποιός, όμως, έπαιζε ενώ μόλις είχε χάσει το παιδί του.

«Σκοτώθηκε η Ευδοξούλα», του είπαν, κι εκείνος ανέβηκε στη σκηνή και έπαιξε κάνοντας για άλλη μια φορά τον κόσμο να σκάσει στα γέλια με την αριστοφανική ερμηνεία του. Όταν τέλειωσε, υποκλίθηκε, τον αποθέωσαν, τον ανάγκασαν μάλιστα να ξαναβγεί στη σκηνή άλλες οχτώ φορές, για τέτοια επιτυχία μιλάμε, και όταν αποσύρθηκε επιτέλους στα παρασκήνια λιποθύμησε από τον καημό του. Στοργικός πατέρας και ακόμα στοργικότερος παππούς, ο Ζερβός δεν χαλούσε χατίρι στους δικούς του, παραμένοντας ευρύτερα γνωστός για τη γενναιοδωρία του. Επέστρεφε πάντα στη γενέτειρά του στο Λουτράκι για να εξασκήσει το αγαπημένο του χόμπι, το ψάρεμα, και απολάμβανε πάντα περισσότερο την παρέα των απλών ανθρώπων του χωριού από τα θεατρικά πηγαδάκια. Δες ένα αφιέρωμα για την ζωή του μεγάλου ηθοποιού:

Το φρικτό μυστικό που πήρε στον τάφο του

Η μοίρα τού επιφύλαξε ένα ακόμα πιο ακραίο σενάριο. Τρία χρόνια αργότερα, κατά την εκταφή, με έκπληξη διαπίστωσαν πως το κοριτσάκι ήταν αναποδογυρισμένο και κατέληξαν στο συμπέρασμα πως θάφτηκε ζωντανή. Γύρω από τον θάνατο της Ευδοξίας δημιουργήθηκε μία από τις πιο ανατριχιαστικές ιστορίες που έχουν συνδεθεί με την οικογένεια του ηθοποιού: ότι το κορίτσι είχε ανασυρθεί ζωντανό από τα συντρίμμια και ότι, μέσα στον πανικό της καταστροφής, θεωρήθηκε νεκρό και τάφηκε.

Η συγκεκριμένη εκδοχή έχει αναπαραχθεί σε αρκετά δημοσιεύματα. Ο Παντελής Ζερβός δεν εξομολογήθηκε σε κανέναν το φρικτό μυστικό, ούτε καν στη σύζυγό του. Ο ίδιος φέρεται να μίλησε ανοιχτά για την ιστορία αυτή λίγα χρόνια πριν φύγει από τη ζωή. «Εκείνες τις τραγικές μέρες στη Σαντορίνη, όποιον σκουντούσαν και δεν σάλευε, τον έθαβαν αμέσως για λόγους υγείας, καθώς τα μέσα ήταν ανύπαρκτα», φέρεται να είχε πει.

Σε μεταγενέστερη συνέντευξή της, η κόρη του Ζερβού, Ξένια, αναφέρθηκε στις φήμες και εξέφρασε την αδυναμία της να γνωρίζει τι ακριβώς είχε συμβεί. Δες την συνέντευξη της κόρης του στην εκπομπή “Αλήθειες με την Ζήνα” στο STAR:

Το MEGA έχει επίσης καταγράψει ότι η οικογένεια αμφισβητούσε την εκδοχή της ζωντανής ταφής, παρότι η φήμη παρέμεινε για χρόνια συνδεδεμένη με την τραγωδία.

Τα τιμητικά βραβεία για την θεατρική προσφορά του

Ο Ζερβός παρέμεινε για δεκαετίες ενεργός στο θέατρο. Συνεργάστηκε με σημαντικούς θιάσους και καλλιτέχνες και ερμήνευσε έργα όπως η «Άλκηστη», η «Αντιγόνη», ο «Μάκβεθ», ο «Πλούτος», ο «Βυσσινόκηπος», η «Αγριόπαπια», ο «Βασιλικός» και άλλα έργα του ελληνικού και παγκόσμιου ρεπερτορίου. Δες ένα μεγάλο αφιέρωμα του ελληνικού κινηματογράφου για τον μεγάλο ηθοποιό:

Για τη θεατρική του προσφορά τιμήθηκε με τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος του Γεωργίου Α’. Δες το βίντεο από την ταινία “Ο Κατήφορος” το 1961 με την Ζωή Λάσκαρη, τον Βαγγέλη Βουλγαρίδη, την Ελένη Ζαφειρίου:

Το Λουτράκι, ο τόπος με τον οποίο συνδέθηκε βαθιά, τίμησε αργότερα τη μνήμη του δίνοντας το όνομά του στο τοπικό θέατρο.

Βαθύτατα θρησκευόμενος και εθνικόφρων, ο συντηρητικός Παντελής Ζερβός, ήταν φιλοβασιλικός στις πολιτικές του πεποιθήσεις και σφοδρός αντικομουνιστής. Στο απριλιανό πραξικόπημα του 1967 συντάχθηκε μάλιστα με το καθεστώς των συνταγματαρχών και ως πρόεδρος των Εθνικοφρόνων Ελλήνων Ηθοποιών πρωτοστάτησε στην καθαίρεση της διοίκησης του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών, του οποίου ήταν μέλος. Μεταπολιτευτικά, έγινε σφοδρός καραμανλικός. Δες ένα απολαυστικό βίντεο με τους εξαιρετικούς ηθοποιούς Βασίλη Αυλωνίτη, Χριστίνα Καλογερίκου και Παντελή Ζερβό, από την ταινία: «Το αμαξάκι» (1957):

Αφήνοντας τα πολιτικά κατά μέρος, ο Ζερβός ήταν φανατικός Παναθηναϊκός και μανιώδης καπνιστής, αν και ήταν ακόμα πιο ταγμένος οικογενειάρχης. Έχοντας ερωτευτεί τη Σαντορινιά Μαρία του ήδη από τα νιάτα του, το ζευγάρι απέκτησε τρεις κόρες. Η οικογένεια ζούσε στο Παλαιό Φάληρο τον χειμώνα και τα καλοκαίρια μητέρα και κόρες τα πέρναγαν στη Σαντορίνη, καθώς οι θεατρικές υποχρεώσεις του Ζερβού τον κρατούσαν συνήθως μακριά τους. Από τις πρώτες του ταινίες τα “Ματωμένα Χριστούγεννα” το 1951 με τους: Έλλη Λαμπέτη , Μίμης Φωτόπουλος , Διονύσης Παπαγιαννόπουλος. Δες το βίντεο:

Το τέλος ενός σπουδαίου ηθοποιού

Ο καλός οικογενειάρχης, πολύπλευρος καλλιτέχνης και ένας άνθρωπος ιδιαιτέρως δοτικός άφησε την τελευταία του πνοή στις 22 Ιανουαρίου 1982 στο σπίτι του στο Παλαιό Φάληρο, προδομένος από την καρδιά του. Ο καημός του ήταν που δεν θα προλάβαινε να ζήσει στο ρετιρέ που είχε μόλις αγοράσει στο Λουτράκι για να βλέπει τη θάλασσα στον τόπο που τόσο αγάπησε. Ήταν 73 ετών και άφησε πίσω του μία τεράστια παρακαταθήκη στο ελληνικό θέατρο και τον κινηματογράφο. Δεν έμεινε στην ιστορία μόνο για τους δεκάδες ρόλους του.

Έμεινε για εκείνη τη σπάνια ικανότητα να κάνει τον θεατή να αισθάνεται ότι γνωρίζει τον άνθρωπο που βλέπει στην οθόνη. Τον αυστηρό πατέρα, τον παπά, τον χωροφύλακα, τον κοινοτάρχη, τον άνθρωπο που είχε πάντα μία συμβουλή ή μία κουβέντα να πει. Και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που, τόσες δεκαετίες μετά τον θάνατό του, ο Παντελής Ζερβός εξακολουθεί να μοιάζει τόσο οικείος. Ένας ηθοποιός που έζησε δύσκολα, αγάπησε το θέατρο, χάρισε γέλιο και συγκίνηση σε γενιές Ελλήνων και κουβάλησε σιωπηλά μία προσωπική τραγωδία που σημάδεψε για πάντα τη ζωή του.