Η σημερινή αποφυλάκιση του Ηλία Κασιδιάρη δεν φαίνεται να σημαίνει και αυτόματη επιστροφή του στις εκλογές. Παρότι ο ίδιος έχει εκφράσει την πρόθεσή του να επιχειρήσει εκ νέου την είσοδό του στην κεντρική πολιτική σκηνή, το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο δημιουργεί ένα πολύ διαφορετικό τοπίο για τα επόμενα χρόνια.
Ο Ηλίας Κασιδιάρης αναμένεται να αποφυλακιστεί σήμερα, Τρίτη, στις 12 το μεσημέρι, έπειτα από σχεδόν επτά χρόνια κράτησης. Η εξέλιξη έχει ήδη ανοίξει έναν νέο κύκλο συζητήσεων σε πολιτικό και νομικό επίπεδο, κυρίως εξαιτίας των ερωτημάτων που γεννά το ενδεχόμενο επανενεργοποίησής του στην πολιτική. Το βασικό ερώτημα είναι συγκεκριμένο: μπορεί ένας άνθρωπος που έχει καταδικαστεί για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, από τη στιγμή που βρίσκεται εκτός φυλακής, να ηγηθεί κόμματος, να συμμετάσχει σε εκλογικό συνδυασμό ή να είναι υποψήφιος βουλευτής;
Η καταδίκη και η ποινή των 13 ετών
Η δικαστική διαδρομή του Ηλία Κασιδιάρη ξεκίνησε να αποκτά καθοριστική σημασία το 2020, όταν σε πρώτο βαθμό καταδικάστηκε σε κάθειρξη 13 ετών και 6 μηνών για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης και παράνομη οπλοκατοχή. Η υπόθεση πέρασε στη συνέχεια σε δεύτερο βαθμό, με τη διαδικασία να ολοκληρώνεται τον περασμένο Μάρτιο. Το Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων διατήρησε την καταδίκη του για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης και του επέβαλε κάθειρξη 13 ετών.
Με την απόφαση του Εφετείου παρέμεινε ουσιαστικά όρθιος ο βασικός πυρήνας της πρωτόδικης κρίσης για τη Χρυσή Αυγή. Σύμφωνα με όσα κρίθηκαν δικαστικά, επρόκειτο για νεοναζιστική εγκληματική οργάνωση, η οποία πίσω από την κοινοβουλευτική και πολιτική της παρουσία διέθετε συγκεκριμένη ιεραρχική δομή και οργανωμένη δράση που συνδεόταν με εγκληματικές επιθέσεις. Παρά την πολυετή ποινή που του έχει επιβληθεί, ο Ηλίας Κασιδιάρης βγαίνει από τη φυλακή έχοντας συμπληρώσει σχεδόν επτά χρόνια κράτησης. Περίπου ένας χρόνος αφορά την περίοδο της προσωρινής του κράτησης, ενώ ακολούθησαν περίπου έξι χρόνια μετά την καταδίκη του. Για τον υπολογισμό της έκτισης της ποινής έχουν ληφθεί υπόψη και οι ευεργετικές διατάξεις που αφορούν, μεταξύ άλλων, την εργασία κρατουμένων.
Εδώ ακριβώς, όμως, βρίσκεται και το κρίσιμο σημείο: άλλο η έκτιση της ποινής και η αποφυλάκιση και άλλο η χρονική διάρκεια των περιορισμών που προβλέπει η εκλογική νομοθεσία.
Γιατί το 2033 θεωρείται χρονιά-κλειδί
Η συζήτηση για το πολιτικό μέλλον του Ηλία Κασιδιάρη δεν ξεκινά σήμερα. Ο ίδιος έχει επανειλημμένα αφήσει σαφή την πρόθεσή του να επιστρέψει στην ενεργό πολιτική, ενώ την κατεύθυνση αυτή επιβεβαίωσε πρόσφατα και η συνήγορος υπεράσπισής του. Ωστόσο, σύμφωνα με την ερμηνεία που δίνουν έγκριτοι νομικοί στο υφιστάμενο πλαίσιο, η αποφυλάκισή του δεν «σβήνει» τα εκλογικά κωλύματα που απορρέουν από την καταδίκη του.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτό παίζει η νομοθετική παρέμβαση του 2023. Τότε, μετά τις αποκαλύψεις ότι ο Ηλίας Κασιδιάρης, παρότι κρατούμενος στις φυλακές Δομοκού, εξακολουθούσε να ασκεί ουσιαστική επιρροή στην ηγεσία των «Σπαρτιατών», η κυβέρνηση κατέθεσε τροπολογία που ενίσχυσε το πλαίσιο σχετικά με την κατάρτιση και ανακήρυξη εκλογικών συνδυασμών. Η ρύθμιση ψηφίστηκε με ευρύτατη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και προβλέπει ότι ο σχετικός αποκλεισμός ισχύει για ολόκληρη τη χρονική διάρκεια της ποινής που επέβαλε το δικαστήριο, με αφετηρία την ανακοίνωση της οριστικής καταδικαστικής απόφασης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η νομοθεσία αποσυνδέει αυτή τη χρονική περίοδο από την πραγματική παραμονή του καταδικασθέντος στη φυλακή. Με άλλα λόγια, η πρόωρη αποφυλάκιση, ο ευεργετικός υπολογισμός ημερών κράτησης ή ακόμη και η παραγραφή της ποινής δεν αλλάζουν αυτομάτως τη διάρκεια του συγκεκριμένου εκλογικού περιορισμού. Με αυτή την ανάγνωση, οι απαγορεύσεις που αφορούν τον Ηλία Κασιδιάρη έχουν ως αφετηρία το 2020 και φτάνουν έως το 2033.
Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει πολιτικά
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση που ο Ηλίας Κασιδιάρης επιχειρήσει να εμφανιστεί ως επικεφαλής ή ως πραγματικός ηγέτης ενός πολιτικού σχηματισμού. Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, η συμμετοχή καταδικασμένου για εγκληματική οργάνωση στην ηγεσία ενός κόμματος μπορεί να αποτελέσει λόγο ώστε ο Άρειος Πάγος να μην ανακηρύξει τους εκλογικούς συνδυασμούς του. Το ίδιο ζήτημα μπορεί να ανακύψει ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία η ηγετική παρουσία δεν εμφανίζεται τυπικά αλλά κρίνεται ότι ασκείται στην πράξη.
Υπάρχει, ωστόσο, μια διαφορετική δυνατότητα: η κάθοδος στις εκλογές ως ανεξάρτητος υποψήφιος σε μία συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια. Στην περίπτωση αυτή δεν υπάρχει κατάρτιση κομματικού εκλογικού συνδυασμού με τον ίδιο τρόπο. Ακόμη κι έτσι, όμως, η εκλογή θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη, καθώς εξακολουθεί να υφίσταται η προϋπόθεση του 3% σε πανελλαδικό επίπεδο.
Νίκος Αλιβιζάτος: «Άρα δεν μπορεί να κατέβει»
Σαφή θέση για το θέμα έχει πάρει ο συνταγματολόγος Νίκος Αλιβιζάτος, ο οποίος υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να συγχέεται ο πραγματικός χρόνος κράτησης με τη διάρκεια της ποινής που επέβαλε το δικαστήριο. Μιλώντας στο MEGA ανέφερε χαρακτηριστικά: «Τα 14 χρόνια της ποινής είναι τα χρόνια που επέβαλε το δικαστήριο και όχι τα χρόνια της εκτίσεως της ποινής. Άρα δεν μπορεί να κατέβει». Παράλληλα, επισήμανε ότι η τελική κρίση, όταν έρθει η ώρα της ανακήρυξης των εκλογικών συνδυασμών, ανήκει στον Άρειο Πάγο.
Νίκος Παπασπύρου: Η αποφυλάκιση δεν αλλάζει τις απαγορεύσεις
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και ο αναπληρωτής Καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου και Διευθυντής του Εργαστηρίου Συνταγματικών Ερευνών της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Νίκος Παπασπύρου. Σε άρθρο του στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» έθεσε τα βασικά ερωτήματα γύρω από την υπόθεση:
«Τι συμβαίνει με τον καταδικασθέντα σε κάθειρξη για εγκληματική οργάνωση σε περίπτωση αποφυλάκισης λόγω έκτισης ποινής; Μπορεί να μετάσχει στην ηγεσία κόμματος; Μπορεί τέτοιο κόμμα να λάβει μέρος στις εκλογές; Μπορεί ο ίδιος να είναι υποψήφιος βουλευτής; Και ως πότε ισχύουν οι απαγορεύσεις του νόμου; Η σύντομη απάντηση είναι ότι η αποφυλάκιση είναι αδιάφορη». Ο ίδιος εξηγεί στη συνέχεια ότι για πρόσωπο με τέτοια καταδίκη η απαγόρευση συμμετοχής στην ηγεσία πολιτικού κόμματος καλύπτει όλη τη χρονική διάρκεια της επιβληθείσας ποινής, έχοντας ως αφετηρία την πρωτόδικη απόφαση.
«Αν επομένως καταδικάστηκε το 2020 σε ποινή 13 ετών, η ισχύς των απαγορευτικών εκτείνεται έως το 2033. Το γεγονός ότι συνυπολογίζεται για την “έκτιση” της ποινής προγενέστερη προσωρινή κράτηση, ευεργετικός υπολογισμός του χρόνου ή άλλη παράμετρος δεν ενδιαφέρει», αναφέρει. Κατά τον ίδιο, η συγκεκριμένη πρόβλεψη συνδέεται και με το τεκμήριο αθωότητας, καθώς ένας τέτοιος περιορισμός δεν θα μπορούσε να επιβληθεί πριν από την καταδίκη.
Ο Νίκος Παπασπύρου επισημαίνει ακόμη ότι εάν ένας καταδικασμένος συμμετέχει στην ηγεσία ενός κόμματος, ακόμη και εάν ο ρόλος αυτός επιχειρείται να παραμείνει κρυφός, ο Άρειος Πάγος μπορεί να μην ανακηρύξει τους συνδυασμούς του συγκεκριμένου πολιτικού σχηματισμού. Το ίδιο, όπως εξηγεί, μπορεί να συμβεί εάν ένα κόμμα συμπεριλάβει ως υποψήφιο βουλευτή το συγκεκριμένο πρόσωπο και κριθεί ότι ο πολιτικός σχηματισμός δεν υπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος. Από την άλλη πλευρά, ο ίδιος αναγνωρίζει τη δυνατότητα καθόδου του Ηλία Κασιδιάρη ως ανεξάρτητου υποψηφίου σε μεμονωμένη εκλογική περιφέρεια. Θεωρεί, ωστόσο, σχεδόν απίθανο να εκλεγεί, ακριβώς λόγω της απαίτησης για συγκέντρωση του 3% πανελλαδικά.
Ξενοφών Κοντιάδης: Μετά τον Οκτώβριο του 2033
Ανάλογη θέση έχει διατυπώσει δημόσια και ο συνταγματολόγος Ξενοφών Κοντιάδης, τονίζοντας ότι η απάντηση στο ζήτημα δεν μπορεί να δίνεται ανεξάρτητα από τις αποφάσεις που έχουν ήδη εκδώσει ο Άρειος Πάγος και το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο.
Όπως έγραψε σε ανάρτησή του: «Ο Άρειος Πάγος και το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο έχουν ήδη αποφανθεί σε σειρά αποφάσεων για τα επίμαχα νομικά ζητήματα, άρα οφείλουμε να δώσουμε απαντήσεις λαμβάνοντας υπόψη τη νομολογία αυτή και όχι τις ερμηνείες που θα μπορούσε κάθε νομικός ή και ο ίδιος ο Κασιδιάρης να διατυπώσει». Στη συνέχεια γίνεται ακόμη πιο συγκεκριμένος ως προς τον χρόνο: «Με μία φράση, υποψηφιότητα Κασιδιάρη στις εκλογές σε συνδυασμό ή ως μέλους της ηγεσίας πολιτικού κόμματος που επιδιώκει να μετάσχει στις εκλογές θα είναι επιτρεπτός με βάση την ισχύουσα εκλογική νομοθεσία μετά τον Οκτώβριο του 2033».
Ο Ξενοφών Κοντιάδης αναφέρεται παράλληλα στην κοινωνική απήχηση ακραίων πολιτικών αντιλήψεων, υποστηρίζοντας ότι το πολιτικό σύστημα και οι κυβερνώντες οφείλουν να εξετάσουν τις αιτίες που οδηγούν στην ενίσχυσή τους. Θέτει επίσης το ζήτημα της αντίφασης που, κατά την άποψή του, υπάρχει ανάμεσα στην απαξίωση του κοινοβουλευτισμού και στην ταυτόχρονη επιδίωξη συμμετοχής στους θεσμούς και αξιοποίησης των προνομίων και της χρηματοδότησης που συνδέονται με την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση. Υπενθυμίζει, τέλος, ότι ο Ηλίας Κασιδιάρης καταδικάστηκε τον Οκτώβριο του 2020 για τη συμμετοχή του στην ηγεσία της εγκληματικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή.
Στην ίδια ανάρτηση ο συνταγματολόγος έκανε και προσωπική αναφορά στις επιθέσεις που, όπως υποστηρίζει, δέχθηκε μέσω διαδικτύου μετά από προηγούμενη τοποθέτησή του για το νεοναζιστικό AfD. Ανέφερε ότι έχει ήδη προχωρήσει στις προβλεπόμενες νομικές ενέργειες, σημειώνοντας μεταξύ άλλων: «Δεν μπορεί να μας εκφοβίσει κανείς» και καταλήγοντας πως «Η δημοκρατία έχει τρόπους να αμύνεται απέναντι στους εχθρούς της».
Τι απαντά η κυβέρνηση
Με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, δεν φαίνεται να προκρίνεται κάποια νέα νομοθετική παρέμβαση ειδικά για την περίπτωση Κασιδιάρη. Η κυρίαρχη εκτίμηση που προκύπτει από τις σχετικές νομικές τοποθετήσεις είναι ότι το υφιστάμενο πλαίσιο διαθέτει ήδη τις προβλέψεις που απαιτούνται για να αντιμετωπιστεί το ζήτημα. Στην ίδια λογική κινήθηκε και ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, ο οποίος σχολίασε χαρακτηριστικά πως «ό,τι μπορούσαμε να το κάνουμε, το κάναμε νομοθετικά». Έτσι, η σημερινή έξοδος του Ηλία Κασιδιάρη από τη φυλακή μπορεί να κλείνει ένα κεφάλαιο ως προς την πραγματική κράτησή του, δεν λύνει όμως αυτομάτως το ζήτημα της πολιτικής και εκλογικής του επιστροφής.
Το κρίσιμο τεστ θα έρθει όταν προκηρυχθούν οι επόμενες εθνικές εκλογές. Τότε, το αρμόδιο τμήμα του Αρείου Πάγου θα κληθεί να εξετάσει τα κόμματα, τα πρόσωπα που συγκροτούν την πραγματική ηγεσία τους και τους συνδυασμούς που θα ζητήσουν να συμμετάσχουν στην εκλογική αναμέτρηση. Και εκεί θα κριθεί στην πράξη εάν και με ποιον τρόπο μπορεί ο Ηλίας Κασιδιάρης να επιχειρήσει πολιτική επανεμφάνιση πριν από το 2033.
">
">
">
">
">
">
">
">