Ανδρέας Φιλιππίδης: Το άγνωστο δράμα του σπουδαίου ηθοποιού! Οι δύο γάμοι με τις ντίβες του σινεμά, ο θάνατος του γιου του και το τέλος του

Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ηθοποιούς της γενιάς του, ένας καλλιτέχνης με επιβλητική παρουσία, ξεχωριστή φωνή και θεατρική παιδεία που του επέτρεπε να κινείται με την ίδια άνεση ανάμεσα στο κλασικό δράμα και την κωμωδία. Ο Ανδρέας Φιλιππίδης δεν περιορίστηκε ποτέ σε έναν μόνο χώρο. Υπηρέτησε το θέατρο, τον κινηματογράφο, το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, ενώ αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του στη διδασκαλία της υποκριτικής.

Πίσω, όμως, από τις ερμηνείες που εξακολουθούν να προβάλλονται μέχρι σήμερα, υπήρχε ένας άνθρωπος με έντονη αγάπη για την τέχνη, δύο γάμους με σπουδαίες ηθοποιούς, έναν γιο και μια μακρόχρονη συντροφική σχέση με τη Λίλλη Παπαγιάννη. Ο θάνατός του τον Ιανουάριο του 1989, μόλις δύο ημέρες μετά τη συμπλήρωση των 70 χρόνων του, άφησε ένα δυσαναπλήρωτο κενό στον ελληνικό καλλιτεχνικό κόσμο.

Από τη Νομική στη σκηνή

Ο Ανδρέας Φιλιππίδης γεννήθηκε στην Αθήνα στις 6 Ιανουαρίου 1919. Μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον που είχε στενή σχέση με την τέχνη, καθώς ο πατέρας του, Μάνος Φιλιππίδης, είχε παρουσία στον χώρο του μουσικού θεάτρου. Αρχικά ακολούθησε τον δρόμο των νομικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η αγάπη του, ωστόσο, για την υποκριτική αποδείχθηκε ισχυρότερη. Φοίτησε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, αποκτώντας τις βάσεις που θα καθόριζαν τη μετέπειτα πορεία του. Το θεατρικό του ξεκίνημα έγινε το 1943, με το έργο «Παράξενο Ιντερμέτζο» του Ευγένιου Ο’Νιλ, με τον θίασο της κυρίας Κατερίνας. Από εκείνη τη στιγμή άρχισε να χτίζει μια πορεία που θα διαρκούσε περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες.

Η συνεργασία του με το Εθνικό Θέατρο, όπου υπήρξε βασικό στέλεχος από το 1946 έως το 1957, αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς της καριέρας του. Αργότερα συνεργάστηκε με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και το Ελεύθερο Θέατρο, ενώ ανέλαβε και τη διεύθυνση δικού του θιάσου. Δεν αντιμετώπισε ποτέ το θέατρο μόνο ως επάγγελμα. Για εκείνον ήταν ένας ολόκληρος κόσμος, στον οποίο μπορούσε να αναμετρηθεί με διαφορετικούς χαρακτήρες, να εξερευνήσει την ανθρώπινη φύση και να δοκιμάσει τις δυνατότητές του.

Ο δάσκαλος που μετέδωσε την αγάπη του για την υποκριτική

Μια λιγότερο γνωστή, αλλά εξίσου σημαντική πλευρά του Ανδρέα Φιλιππίδη ήταν η εκπαιδευτική του δραστηριότητα. Για περίπου είκοσι χρόνια δίδαξε στη Δραματική Σχολή Θεοδοσιάδη, μεταφέροντας τις γνώσεις και την εμπειρία του σε νεότερους ηθοποιούς. Παράλληλα, ασχολήθηκε με τη σκηνοθεσία, ανεβάζοντας έργα σημαντικών δημιουργών, όπως ο Άντον Τσέχωφ, ο Μολιέρος και ο Γρηγόριος Ξενόπουλος. Η σχέση του με το θέατρο δεν περιοριζόταν, επομένως, στην παρουσία του πάνω στη σκηνή. Συμμετείχε ενεργά στη διαμόρφωση της επόμενης γενιάς καλλιτεχνών, ενώ μετά τη Μεταπολίτευση εξελέγη αντιπρόεδρος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών. Η αναγνώριση που απολάμβανε στον χώρο δεν στηριζόταν μόνο στο ταλέντο του, αλλά και στη μακρόχρονη προσφορά του στην ελληνική υποκριτική.

Οι ταινίες που άφησαν εποχή

Στον κινηματογράφο, ο Ανδρέας Φιλιππίδης συμμετείχε σε περισσότερες από 40 ταινίες. Η θεατρική του παιδεία, η χαρακτηριστική άρθρωση και η επιβλητική φυσιογνωμία του τον έκαναν ιδανικό για ρόλους που απαιτούσαν κύρος, αυστηρότητα, πνευματική καλλιέργεια ή λεπτές κωμικές αποχρώσεις. Δες βίντεο από την ταινία “Ο Δασκαλάκος ήταν λεβεντιά” με τους Κώστα Βουτσά, Βάσια Τριφύλλη, Ελένη Ερήμου:

Συνεργάστηκε με σημαντικούς δημιουργούς και εμφανίστηκε σε ταινίες διαφορετικών ειδών, αποδεικνύοντας ότι μπορούσε να προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε παραγωγής. Από τις πρώτες του ταινίες το 1947 “Τα παιδιά της Αθήνας” με την Έλλη Λαμπέτη:

Ανάμεσα στις γνωστές κινηματογραφικές εμφανίσεις του βρίσκονται: «Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας» (1956), «Το κορίτσι με τα παραμύθια» (1957), «Η απολύτρωσις» (1961), «Ο λουστράκος» (1962), «Υπολοχαγός Νατάσσα» (1970), «Διακοπές στο Βιετνάμ» (1971), «Ζητείται επειγόντως γαμπρός» (1971), «Ο εχθρός του λαού» (1972), «Γκαρσονιέρα για δέκα» (1981), «Λούφα και παραλλαγή» (1984). Δες βίντεο από την ταινία “Ζητείται επειγόντως γαμπρός” με την Ρένα Βλαχοπούλου:

Ιδιαίτερη θέση στη φιλμογραφία του κατέχουν οι οκτώ ταινίες που γύρισε με τη Finos Film την περίοδο 1970-1972. Σε αυτές περιλαμβάνονται η «Υπολοχαγός Νατάσσα», η «Ζούγκλα των πόλεων», το «Ο επαναστάτης Ποπολάρος» και το «Ζητείται επειγόντως γαμπρός». Δες βίντεο από την ταινία “Λολίτες της Αθήνας”:

Οι εμφανίσεις του σε εμπορικές κινηματογραφικές παραγωγές τον έφεραν κοντά σε ένα ευρύτερο κοινό, πέρα από τους θεατές που τον γνώριζαν από το θέατρο. Δες βίντεο από την ταινία “Γκαρσονιέρα για δέκα” με τον Χρόνη Εξαρχάκο:

Μία από τις χαρακτηριστικές μεταγενέστερες εμφανίσεις του ήταν στη «Λούφα και παραλλαγή» του Νίκου Περάκη, το 1984, όπου υποδύθηκε τον αντισυνταγματάρχη Μηνά Κατσάμπελα. Δες βίντεο από την ταινία “Λούφα και παραλλαγή”:

Ο αυστηρός στρατιωτικός χαρακτήρας ταίριαζε στην επιβλητική σκηνική του παρουσία, ενώ η ταινία ανέδειξε και την ικανότητά του να συμμετέχει σε μια διαφορετική, πιο σύγχρονη κινηματογραφική γλώσσα. Ο Φιλιππίδης δεν ήταν ένας ηθοποιός που ανήκε αποκλειστικά σε μια εποχή. Μπορούσε να σταθεί τόσο στις κλασικές κινηματογραφικές παραγωγές όσο και σε έργα που αποτύπωναν μια νέα κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα. Δες βίντεο από την ταινία “Το ρεμάλι της Φωκίωνος Νέγρη” με τους Άλκη Γιαννακά, Αλεξάνδρα Λαδικού:

Η τηλεόραση και οι σειρές που αγαπήθηκαν από το κοινό

Η παρουσία του στη μικρή οθόνη υπήρξε εξίσου σημαντική. Ο Ανδρέας Φιλιππίδης συμμετείχε σε πολλές τηλεοπτικές παραγωγές, ενώ οι ερμηνείες του σε έργα της δημόσιας τηλεόρασης συνέβαλαν στο να τον γνωρίσουν και οι νεότεροι θεατές. Ανάμεσα στις τηλεοπτικές δουλειές που ξεχωρίζουν είναι: «Η γειτονιά μας» (1972), «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» (1975), «Η αναδυομένη» (1978), «Ο συμβολαιογράφος» (1979), «Μεθυσμένη πολιτεία» (1980). Δες βίντεο από το αγαπημένο σήριαλ “Η αναδυομένη” με τους Νόρα Βαλσάμη, Πάνο Χατζηκουτσέλη, Δάνη Κατρανίδη:

Παράλληλα, το 1985 παρουσίασε την εκπομπή «Τυχερή σκακιέρα», αποκαλύπτοντας μια ακόμη πλευρά της προσωπικότητάς του: την αγάπη του για το σκάκι. Μάλιστα, το 1972 είχε αναδειχθεί πρωταθλητής στο πρώτο πρωτάθλημα σκακιού Ελλήνων ηθοποιών. Η ενασχόλησή του με το παιχνίδι δεν ήταν απλώς ένα χόμπι, αλλά μια δραστηριότητα που απαιτούσε τη συγκέντρωση και τη στρατηγική σκέψη που χαρακτήριζαν και την επαγγελματική του πορεία. Δες βίντεο από την ταινία “Ο αισιόδοξος” με τους Κώστα Βουτσά, Έλενα Ναθαναήλ, Νίκο Ρίζο:

Ο πρώτος γάμος με τη Δέσπω Διαμαντίδου και το τραγικό δυστύχημα του γιου τους

Περιζήτητος καρδιοκατακτητής ο Ανδρέας Φιλιππίδης, είχε μεγάλη ζήτηση από πολλές κυρίες του θεάτρου γιατί κουβαλούσε την φήμη του καλού εραστή. Όμως, η προσωπική ζωή του Ανδρέα Φιλιππίδη συνδέθηκε με δύο σημαντικές γυναίκες του ελληνικού θεάτρου. Τη δεκαετία του 1940 παντρεύτηκε την ηθοποιό Δέσπω Διαμαντίδου, μια σπουδαία καλλιτέχνιδα με ξεχωριστή πορεία στο θέατρο και στον κινηματογράφο. Οι δυο τους απέκτησαν έναν γιο, τον Μάριο που έφυγε στην ζωή από τροχαίο τον Δεκέμβριο του 2022. Μελετητής των Λατινικών, γνώρισε και παντρεύτηκε την Corinne Lynam και πέρασαν μαζί 50 χρόνια ζωής. Έλεγε ο Μάριος, «ήμουν πολύ τυχερός και ευτυχής που μοιράστηκα μαζί της 23 ταξίδια στην Ελλάδα».

Στην Ελλάδα αφιέρωσε στη μακρινή ήπειρο την επιστημονική ζωή του. Πράγματι η κύρια εστίαση των ερευνών του ήταν η άλωση της Κωνσταντινούπολης, η προσάρτηση των Βαλκανίων και η κατάκτηση του Γαλλοβυζαντινού Λεβάντε από τους Οθωμανούς Τούρκους. Ο Μάριος Φιλιππίδης είχε εκδώσει πολλά βιβλία, συμπεριλαμβανομένης της μνημειώδους μελέτης του 2011, «Η Πολιορκία και η Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453». Και όμως, το έργο του Μάριου δεν προβλήθηκε όπως θα έπρεπε και λίγοι είναι εκείνοι που μπόρεσαν να επωφεληθούν από τις ευρύτατες και βαθιές γνώσεις του. Ο γάμος του Ανδρέα Φιλιππίδη και της Δέσπως Διαμαντίδου, ωστόσο, δεν κράτησε για πάντα. Το 1957 αποφάσισαν να χωρίσουν, διατηρώντας, σύμφωνα με δημοσιευμένες βιογραφικές αναφορές, φιλικές σχέσεις και αμοιβαίο σεβασμό.

Η ιστορία τους έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η σχέση του Φιλιππίδη με τη Διαμαντίδου δεν είχε καμία προσωπική αντιπαράθεση. Αντίθετα, οι δύο καλλιτέχνες συνέχισαν τη ζωή τους και τις επαγγελματικές τους διαδρομές. Η Δέσπω Διαμαντίδου, η οποία αργότερα θα συνδεόταν ερωτικά με τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ, παρέμεινε ένα σημαντικό πρόσωπο στην ιστορία της ζωής του ηθοποιού.

Ο έρωτας με τη Λίλυ Παπαγιάννη και ο γάμος

Η δεύτερη μεγάλη σχέση της ζωής του ήταν με τη Λίλυ Παπαγιάννη, μία από τις πιο κομψές και διακριτικές παρουσίες του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου. Η γνωριμία τους εξελίχθηκε σε σχέση και το 1957 παντρεύτηκαν. Ο Φιλιππίδης εργαζόταν ως καθηγητής υποκριτικής στη σχολή του Θεάτρου Τέχνης του Κάρολου Κουν. Ανάμεσα στις μαθήτριες του ήταν η εντυπωσιακή 22χρονη Λίλυ Παπαγιάννη, για την οποία λέγεται ότι δεν υπήρχε μαθητής που να μην την είχε ερωτευτεί στη σχολή. Ανάμεσα στους άντρες που γοητεύτηκαν από την ομορφιά της ήταν και ο Ανδρέας Φιλιππίδης, με τον οποίο παντρεύτηκε λίγο αργότερα παρόλο που είχαν 14 χρόνια διαφορά… Η Παπαγιάννη ήταν η γυναίκα της ζωής του με την οποία ήταν παντρεμένος για 32 χρόνια. Η Παπαγιάννη είχε ήδη συνδέσει το όνομά της με αγαπημένες κινηματογραφικές ταινίες, όπως η «Δεσποινίς διευθυντής» και η «Χαρτοπαίχτρα». Μαζί με τον Φιλιππίδη μοιράστηκε όχι μόνο την προσωπική της ζωή, αλλά και την επαγγελματική καθημερινότητα του θεάτρου. Δες βίντεο από την ταινία “Δεσποινίς διευθυντής” με την Τζένη Καρέζη:

Οι δυο τους συνεργάστηκαν και ως συνθιασάρχες, δημιουργώντας έναν κοινό καλλιτεχνικό δρόμο που κράτησε μέχρι τον θάνατό του. O γάμος τους δεν απέκτησε παιδιά. Η κοινή τους πορεία, όμως, διήρκεσε περισσότερες από τρεις δεκαετίες και αποτέλεσε ένα από τα μακροβιότερα δεσίματα στον χώρο του θεάτρου. H σχέση τους δεν ήταν μόνο μια ιστορία αγάπης ανάμεσα σε δύο ηθοποιούς. Ήταν και μια κοινή πορεία, με παραστάσεις, πρόβες, επαγγελματικές αποφάσεις και την καθημερινότητα δύο ανθρώπων που είχαν επιλέξει να συνδέσουν τη ζωή τους με την ίδια τέχνη.

Η ιδιαίτερη σχέση Δέσπως Διαμαντίδου – Λίλυς Παπαγιάννη

Μια λεπτομέρεια που ξεχωρίζει στις αναδρομές στην προσωπική ζωή του Ανδρέα Φιλιππίδη είναι η σχέση που αναπτύχθηκε ανάμεσα στη Λίλλη Παπαγιάννη και τη Δέσπω Διαμαντίδου. Παρά το γεγονός ότι υπήρξαν διαδοχικά σύζυγοί του, οι δύο γυναίκες διατήρησαν στενή φιλία. Σύμφωνα με δημοσιεύματα που αναφέρονται στη σχέση τους, η αμοιβαία εκτίμηση και η αγάπη τους για το θέατρο υπερίσχυσαν των πιθανών ανταγωνισμών. Η Δέσπω Διαμαντίδου έφυγε από τη ζωή το 2004, ενώ η Λίλυ Παπαγιάννη πέθανε το 2015.

Το Αρχείο της ΕΡΤ ψηφιοποίησε ένα σπάνιο τηλεοπτικό ντοκουμέντο για τον εορτασμό της Πρωτοχρονιάς. Η ενημερωτική εκπομπή του ΕΙΡΤ «Οι Ρεπόρτερς», η οποία προβάλλει θέματα και πρόσωπα της επικαιρότητας, γιόρταζε την πρώτη Πρωτοχρονιά της Μεταπολίτευσης, με μια τηλεοπτική εκπομπή που προβλήθηκε την 1η Ιανουαρίου 1975. Οι «Ρεπόρτερς», Δημήτρης Λιμπερόπουλος (στην αρχισυνταξία της εκπομπής), Χρήστος Οικονόμου και Νάσος Αθανασίου, υποδέχονταν τη νέα χρονιά σε μια τηλεοπτική βραδιά γεμάτη αισιοδοξία, με οικοδεσπότες τη Νόνικα Γαληνέα και τον Αλέκο Αλεξανδράκη και καλεσμένους πρωταγωνιστές της καλλιτεχνικής αλλά και πολιτικής ζωής. Οι παρευρισκόμενοι εκπρόσωποι του πολιτικού και καλλιτεχνικού κόσμου, απαντούσαν στις ερωτήσεις των δημοσιογράφων Δημήτρη Λυμπερόπουλου και Χρήστου Οικονόμου σχετικά με την Πρωτοχρονιά που θυμούνται περισσότερο από τη ζωή τους και έκαναν ευχές για την νέα χρονιά (1975). Στην κάμερα της εκπομπής μιλούσαν οι οικοδεσπότες ηθοποιοί Νόνικα Γαληνέα και Αλέκος Αλεξανδράκης μαζί με τον Κώστα Χατζηχρήστο, και ακολουθούν ο δημοσιογράφος και πολιτικός Βάσος Βασιλείου, καθώς και εκπρόσωποι του πολιτικού κόσμου: ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος, ο Γεώργιος-Αλέξανδρος Μαγκάκης, η Μελίνα Μερκούρη, ο Τάκης Λαμπρίας, ο Μπάμπης Δρακόπουλος και ο Νίκος Αναγνωστόπουλος. Στη συνέχεια, εύχονται για τη νέα χρονιά η Δέσπω Διαμαντίδου και η Άννα Συνοδινού, και ακολουθούσαν ο Κώστας Βουτσάς, η Κική Μορφονιού, πρωταγωνίστρια της Λυρικής Σκηνής και ο βαθύφωνος Νίκος Ζαχαρίου, ο Κώστας Ρηγόπουλος, ο Ζιλ Ντασέν, ο Ανδρέας Φιλιππίδης και η Λίλυ Παπαγιάννη. Η Μελίνα Μερκούρη τραγουδά το τραγούδι «Τι έχει και κλαίει το παιδί», και ακολουθούν και άλλα μουσικά στιγμιότυπα, με τους καλεσμένους να τραγουδούν τα τραγούδια «Τα τρένα που φυγαν», «Άπονη ζωή», «Υπομονή». Δες το βίντεο ντοκουμέντο:

Η αυλαία στην ζωή του δύο ημέρες μετά τα 70ά γενέθλιά του

Ο Ανδρέας Φιλιππίδης πέθανε στις 8 Ιανουαρίου 1989, δύο ημέρες μετά τη συμπλήρωση των 70 χρόνων του. Ο θάνατός του σήμανε το τέλος μιας μεγάλης καλλιτεχνικής διαδρομής που είχε ξεκινήσει από το θέατρο της δεκαετίας του 1940 και είχε φτάσει μέχρι τον σύγχρονο ελληνικό κινηματογράφο της δεκαετίας του 1980. Για τη Λίλυ Παπαγιάννη, η απώλεια του ανθρώπου με τον οποίο είχε μοιραστεί περισσότερα από τριάντα χρόνια ζωής και κοινής δημιουργίας υπήρξε καθοριστική. Η ηθοποιός συνέχισε να ζει μακριά από τη δημοσιότητα και αργότερα απομακρύνθηκε από το θέατρο που είχε αγαπήσει. Η δική του απουσία, ωστόσο, δεν έσβησε το αποτύπωμα που είχε αφήσει στην ελληνική υποκριτική. Οι ερμηνείες του συνέχισαν να προβάλλονται, ενώ οι αναφορές στη ζωή του επανέρχονται μέσα από αρχειακά αφιερώματα, παλιές φωτογραφίες και αναδρομές στην ιστορία του ελληνικού θεάτρου.