Ούτε στον πόλεμο: Ο φονικός καύσωνας του 1987 με 45 βαθμούς άφησε πίσω του 1.300 νεκρούς – Σε τρένα οι σοροί

Καθώς τα θερμόμετρα σκαρφαλώνουν ξανά σε επικίνδυνα επίπεδα και ένας καύσωνας είναι πρό των πυλών, η συλλογική μνήμη επιστρέφει αυτόματα στο καλοκαίρι του 1987. Ήταν Ιούλιος όταν η χώρα ήρθε αντιμέτωπη με τον μεγαλύτερο και πιο φονικό καύσωνα της μεταπολεμικής της ιστορίας – ένα πρώιμο, δραματικό μήνυμα της κλιματικής κρίσης, σε μια εποχή που η έννοια αυτή δεν υπήρχε καν στον δημόσιο διάλογο.

Επί 11 με 12 συνεχόμενες ημέρες, η Ελλάδα μετατράπηκε σε έναν απέραντο «φούρνο». Το θερμόμετρο στη Νέα Φιλαδέλφεια άγγιξε τους 44°C (και κατά τόπους τους 43,6°C στο κέντρο), ενώ στην Ελευσίνα ο υδράργυρος σκαρφάλωσε στους 45°C. Το πιο εφιαλτικό στοιχείο, όμως, ήταν οι νυχτερινές θερμοκρασίες. Οι ελάχιστες τιμές δεν έπεφταν κάτω από τους 29°C με 32°C, γεγονός που, σε συνδυασμό με την πλήρη άπνοια και τα υψηλά ποσοστά υγρασίας (που έφταναν το 60%), δεν άφηνε κανένα περιθώριο ανακούφισης στους ανθρώπους.

Ο φονικός καύσωνας και η Αθήνα που έλιωνε

Η ένταση της ζέστης ήταν τέτοια που προκάλεσε πρωτοφανή προβλήματα στις υποδομές της πρωτεύουσας. Οι γραμμές του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου, στο τμήμα από την Ομόνοια έως τον Πειραιά, υπερθερμάνθηκαν και διεστάλησαν σε τέτοιο βαθμό που οι ράγες κυριολεκτικά λύγισαν! Το πρωτοφανές αυτό γεγονός παρέλυσε τις συγκοινωνίες και έγινε πρώτο θέμα στις εφημερίδες της εποχής, αποτυπώνοντας ανάγλυφα την ακραία φύση του φαινομένου.

Παράλληλα, τα ελληνικά νοικοκυριά ήταν παντελώς απροετοίμαστα. Τα κλιματιστικά θεωρούνταν ακόμα είδος πολυτελείας και υπήρχαν σε ελάχιστα σπίτια, ενώ ακόμα και οι απλοί ανεμιστήρες ήταν σπάνιοι. Τα τσιμεντένια διαμερίσματα εγκλώβιζαν τη θερμότητα, μετατρέποντας τους εσωτερικούς χώρους σε παγίδες θανάτου, κυρίως για τους ηλικιωμένους.

Η τραγωδία, τα γεμάτα νεκροτομεία και τα ανακοινωθέντα

Ο επίσημος απολογισμός της τραγωδίας καταγράφει τουλάχιστον 1.300 νεκρούς, αριθμό υπερδιπλάσιο από τον προηγούμενο θανατηφόρο καύσωνα του 1958. Ωστόσο, ο γνωστός μετεωρολόγος Δημήτρης Ζιακόπουλος, στο βιβλίο του «Καιρός: Ο Γιος της Γης και του Ήλιου», αναφέρει ότι οι συνολικοί θάνατοι ενδέχεται να έφτασαν ακόμα και τους 4.000, καθώς πολλοί δεν συσχετίστηκαν επισήμως με τις καιρικές συνθήκες. Η κατάσταση στα νοσοκομεία και τα νεκροτομεία της Αθήνας ξέφυγε γρήγορα από κάθε έλεγχο:

Έκτακτοι χώροι φύλαξης: Τα πολιτικά νεκροτομεία γέμισαν ασφυκτικά, με αποτέλεσμα να επιστρατευτούν και να «ανοίξουν» οι θάλαμοι των στρατιωτικών νοσοκομείων για να υποδεχθούν τις σορούς.

Αδυναμία ταφής: Εκατοντάδες νεκροί παρέμεναν άταφοι για μέρες, καθώς τα δημοτικά νεκροταφεία δεν διέθεταν πλέον ελεύθερους χώρους.

Δραματικές εκκλήσεις στα MME: Την εποχή εκείνη, με τις θερινές διακοπές να βρίσκονται σε εξέλιξη, τα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά δελτία ειδήσεων διέκοπταν το πρόγραμμά τους για να μεταδώσουν ανακοινώσεις της Αστυνομίας. Καλούσαν συγκεκριμένες οικογένειες που παραθέριζαν στην επαρχία για το καλοκαίρι να επικοινωνήσουν άμεσα για «σοβαρή οικογενειακή υπόθεση», που σχεδόν πάντα αφορούσε στην απώλεια κάποιου ηλικιωμένου συγγενή που είχε μείνει πίσω στην αποπνικτική πρωτεύουσα.

Το χρονικό της εφιαλτικής εβδομάδας

Η αύξηση των θυμάτων ήταν ραγδαία και αποκαλυπτική της σφοδρότητας του φαινομένου:

• 22 Ιουλίου: Καταγράφονται οι πρώτοι 9 νεκροί στην Αθήνα.
• 23-24 Ιουλίου: Οι θάνατοι ανέρχονται σε 12 και 95 αντίστοιχα.
• 25 Ιουλίου: Εκτόξευση στους 250 νεκρούς μέσα σε μία ημέρα.
• 26-28 Ιουλίου: Η τραγωδία κορυφώνεται, με τα θύματα να φτάνουν συνολικά τα 900 στις 26 του μηνός, ενώ προστέθηκαν άλλοι 180 στις 27 και 200 στις 28 Ιουλίου.

Ο καύσωνας του 1987 χαράχτηκε ανεξίτηλα στη μνήμη όσων τον έζησαν, όχι μόνο ως μια φυσική καταστροφή, αλλά ως μια σκληρή υπενθύμιση των ορίων της ανθρώπινης αντοχής απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα.