Η ζωή του «κακομούτσουνου» Φραγκίσκου Μανέλλη: Οι θυελλώδεις έρωτες, το παιδί εκτός γάμου και η τραγωδία που τον «τσάκισε»

Υπήρξαν πρωταγωνιστές του παλιού ελληνικού κινηματογράφου που γοήτευαν με την ομορφιά τους και άλλοι που γοήτευαν με την ασχήμια τους. Ο Φραγκίσκος Μανέλλης ανήκε αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Με το ιδιαίτερο παρουσιαστικό του, τις εκφράσεις του προσώπου του και το μοναδικό κωμικό του ένστικτο, κατάφερε να γίνει ένας από τους πιο αγαπητούς ηθοποιούς. Δεν ήταν ο ζεν πρεμιέ, το αντίθετο μάλιστα ήταν κακομούτσουνος, αλλά και συχνά εκείνος που έκλεβε την παράσταση από τους πρωταγωνιστές.

Ο αγαπημένος «μπούφος» του ελληνικού κινηματογράφου, όπως του είχαν δώσει το παρατσούκλι, υπήρξε αυτοδημιούργητος και «ξεφύτρωσε στον θεατρικό κάμπο σαν μανιτάρι», όπως έγραψε ο δημοσιογράφος και θεατρικός συγγραφέας Σώτος Πετράς. Αλλά κάθε άλλο παρά αμελητέα ήταν η παρουσία του στα καλλιτεχνικά δρώμενα της χώρας. Η διάθεση, ο σωματότυπός του, η πείρα που απέκτησε από τη συμμετοχή του στα καλλιτεχνικά δρώμενα, όταν ακόμη ήταν είκοσι ετών, του επέτρεψαν να καθιερώσει έναν ιδιαίτερο τύπο. Ο Φραγκίσκος Μανέλλης ήταν ηθοποιός του μουσικού θεάτρου και του κινηματογράφου, που συχνά τον παρομοίαζαν και λόγω παρουσιαστικού με τον Γάλλο ηθοποιό Φερναντέλ.

Η πρώτη του εμφάνιση στον κινηματογράφο έγινε το 1943, στην ταινία “Η θύελλα πέρασε” και στο θέατρο εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο έργο “Η Εύθυμη Χήρα”. Το σουρεαλιστικό του χιούμορ και το πηγαίο κωμικό του ταλέντο, που απλώθηκαν σε περισσότερες από πενήντα ταινίες, τον έκαναν να τον λατρέψει ο Θανάσης Βέγγος, που τον εκτιμούσε σαν συνεργάτη και φίλο του και ας ήταν συγκριτικά με εκείνον σούπερ σταρ, παρόλα αυτά συνεργάστηκε άψογα μαζί του …

Οι δυο τους έπαιξαν στα “Ντερβισόπαιδα” το 1960 και στις “Δουλειές του ποδαριού” το ’62 με ορισμένες σκηνές σουρεαλιστικού χιούμορ! Δες σκηνή από την ταινία “Τα Ντερβισόπαιδα” με τους Κώστα Χατζηχρήστο, Θανάση Βέγγο και Νίκο Ξανθόπουλο σε έναν από τους πρώτους του ρόλους που ήταν μάλιστα κωμικός:

Ξεχωριστή μνεία αξίζει να γίνει στην άψογη και καταιγιστική συνεργασία μαζί του, με τον οποίο έφτιαξαν ένα ντουέτο από τα λίγα, τους δυο άπαιχτους γκαφατζήδες στον «Μήτρο και Μητρούση στην Αθήνα» (1960)! Δες το βίντεο:

Ο ηθοποιός συνεργάστηκε με όλους σχεδόν τους θιάσους της εποχής, καθώς το πηγαίο χιούμορ και το ταλέντο του άνοιγαν διάπλατα τις πόρτες του θεάματος. Με το μουσικό θέατρο ο Μανέλλης όργωσε την Ελλάδα και οι φάρσες του στα μπουλούκια έμειναν θρυλικές, συνοδεύοντας από την αρχή το όνομά του. Έγραψε τη δική του χρυσή σελίδα στο ελληνικό παλκοσένικο, περιοδεύοντας στα μήκη και τα πλάτη της Ελλάδας, αλλά και εκτός αυτής, φτάνοντας όπου υπήρχε ελληνική ομογένεια. Το πηγαίο χιούμορ και το ταλέντο του άνοιγαν διάπλατα τις πόρτες του θεάματος.

Με τους θιάσους του ο Μανέλλης ψυχαγωγούσε ακόμα και τις ένοπλες δυνάμεις, γεγονός που θα του έφερνε ειδικές τιμητικές διακρίσεις από τον Ελληνικό Στρατό. Ήταν το άπλετο χιούμορ του αυτό με το οποίο έγραφε Ιστορία πάνω και κάτω από τη σκηνή, όντας λατρεμένος στις λαϊκές παρέες της εποχής και τα καλλιτεχνικά πηγαδάκια. Αναμειγνυόταν ιδανικά με τον κόσμο, όποιος κι αν ήταν αυτός, και χωρούσε παντού, από τα λαϊκά στέκια της Νίκαιας μέχρι και τα μεγάλα σαλόνια της αστικής τάξης. Η ιστορία εξάλλου του τραγουδιού ήταν μακρά και σπουδαία για τον Μανέλλη, αφού αγαπούσε το πεντάγραμμο όσο και το σανίδι. Πήρε μέρος σε πολλά μουσικά σχήματα και το 1976 κυκλοφόρησε και ένα βινύλλιο «Ο Γιάννης και η Καλλιόπη στο Στρατό», με τον χαρακτηριστικό υπότιτλο «Ο Δίσκος του Γέλιου»! Ήταν ένα σχετικά σύντομο επιθεωρησιακό σκετς, έξοχο δείγμα του αυθεντικού λαϊκού αισθητηρίου που τον διέκρινε…

Tα κωμικά νούμερα του Μανέλλη, δεν στηρίζονταν τόσο σε μια καλοδεμένη πλοκή, παρά στους αμίμητους αυτοσχεδιασμούς του πάντα γκαφατζή ήρωά του. Δες βίντεο με αστείες στιγμές του από ταινίες:

Ο «μπούφος» που λάτρεψε το θέατρο…

Ο Φραγκίσκος Μανέλλης γεννήθηκε το 1909 στην Αδριανούπολη της Ανατολικής Θράκης, από οικογένεια ιταλικής καταγωγής. Από μικρό τον κέρδισε η σκηνή και δεν σταμάτησε να δουλεύει ούτε μια μέρα. Έκανε αμέτρητες περιοδείες στην Ελλάδα και στις ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού, χτίζοντας σιγά-σιγά το όνομά του. Λόγω της καταγωγής του, όπως ισχυρίστηκε μερίδα του Τύπου εκείνης της εποχής, και στον ελληνο-ιταλικό πόλεμο του 1940, δεν αποκλείεται να απελάθηκε από την Ελλάδα. Οι σχετικές πηγές τον θέλουν να εξαναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα μας, από κοινού με τη Λουίζα Ποζέλλι – μια νεαρή τραγουδίστρια τού Αττίκ που θεωρήθηκε εχθρός της Ελλάδας αλλά στην Ιταλία εκδιώχθηκε σαν κατάσκοπος – και με πολλούς ακόμα ιταλούς πολίτες, και να επιστρέφει μόνο μετά την Κατοχή, όπου τον ξαναβρίσκουμε στα βαριετέ θεάματα του καιρού…

Επίσης, ο Μανέλλης, εκτός από ρόλους αφελή και χαζού, ξεχώρισε και σε ρόλους “μαχαραγιάδων”. Στην προσωπική του ζωή ήταν απίστευτος γλεντζές, καλοφαγάς και γυναικάς. Με το θίασό του πήγαινε σε μια λαϊκή ταβέρνα, η οποία λεγόταν Κουμπούρα, στη Νίκαια, και τραγουδούσαν όλοι, με τη συνοδεία τής ορχήστρας τού Γιάννη Λαουτάρη. Επίσης ήταν από τους πρώτους ηθοποιούς που ερμήνευσε τον “Μπακαλόγατο” το 1968 και έκανε τεράστια επιτυχία. Δες το βίντεο:

Ο «άσχημος» αγαπημένος των γυναικών και της Ελλάδας

Ο Φραγκίσκος Μανέλλης ήταν ένας από τους κομπάρσους, τους οποίους μάζευε ο διοργανωτής μελοδραματικών παραστάσεων Βασίλης Κανδύλης, μεταξύ των άγνωστων χασομέρηδων των καφενείων. Τους χρησιμοποιούσε στις φτωχικές παραστάσεις που έδινε το Ελληνικό Μελόδραμα στα «Ολύμπια». Ιστορική μάλλον έμεινε η πρώτη εμφάνισή του στην «Άιντα».

Μαζί με τον Αμονάστρο, τον αρχηγό των Αιθιόπων, τον οποίο ερμήνευε ο μοναδικός Ηλίας Οικονομίδης, ερχόταν κι αυτός υποδυόμενος τον μαύρο αιχμάλωτο των στρατευμάτων του Αιγύπτιου στρατηγού Ρανταμές μπροστά στο βασιλιά. Αυτή η πρώτη παρουσία του στη σκηνή επρόκειτο να τον καθιερώσει και ως κωμικό! Πως συνέβη αυτό; Ο Κανδύλης για να παρουσιάσει τους κομπάρσους ως μαύρους, τους φορούσε στη δεύτερη πράξη έναν σοκολατί θώρακα που έκρυβε όμως το κορμί από τη μέση και κάτω. Από την μέση και πάνω βάφονταν μαύροι με ειδική μπογιά. Συνέβη λοιπόν ένα απρόσμενο. Στην πιο δραματική σκηνή, την ώρα που ο αλυσοδεμένος Αμονάστρο τραγουδούσε «η στολή μου αυτή σας δείχνει πως πολέμησα για την πατρίδα», αντί να ακουστούν χειροκροτήματα, το κοινό ξέσπασε σε γέλια και ξεφωνητά. Ο ερμηνευτής τα έχασε. Πρώτη φορά συνέβαινε αυτό. Γιατί γελούσαν οι θεατές; Ο σοκολατί θώρακας του Μανέλλη δεν ήταν φαίνεται καλά δεμένος και του έπεσε!

Το θέαμα βεβαίως προκαλούσε γέλια. Το πρωτοπαλίκαρο του Αμονάστρο εμφανιζόταν άσπρο από τη μέση και κάτω και ο Μανέλλης είχε μείνει με το βρακί. Το τι ακολούθησε δεν περιγράφεται. Ο ασπρόμαυρος πλέον Αιθίοπας Μανέλλης έτρεχε και όπου φύγει – φύγει, ώστε να φτάσει στα παρασκήνια και να ντυθεί. Ουσιαστικά χάλασε την παρουσίαση του ωραίου μελοδράματος και ο Κανδύλης, ούτε λίγο – ούτε πολύ, έσπασε στο ξύλο τον Μανέλλη. Ακόμη περισσότερο τον απέκλεισε από το δικαίωμα να κάνει τον κομπάρσο στο Αθηναϊκό Μελόδραμα. Αλλά δεν το είχε πλέον ανάγκη.

Ήδη το 1934 είχε ανέβει στη σκηνή του θεάτρου «Αλάμπρα», συμμετέχοντας στην επιθεώρηση «Η Ελλάς του Περικλή», όπου καταγραφόταν στους πρωταγωνιστές μαζί με τη Σοφία Βέμπο, τον Κυριάκο Μαυρέα, τον Μίμη Καντιώτη κ.ά. Πρόκειται για μία από τις πλέον δημιουργικές περιόδους της ζωής του, αφού ανέβηκε στις σκηνές σχεδόν όλων των αθηναϊκών θεάτρων δίπλα σε ηθοποιούς όπως ο Ορέστης Μακρής, η Ζαζά Μπριλλάντη κ.ά. Πάντως, το μεγαλύτερο μέρος της καριέρας του το πέρασε σε περιοδείες στην επαρχία, σε βαριετέ στο Ζάππειο και σε αθηναϊκές γειτονιές. Το πρόσωπό του δύσκολα μπορούσε να περάσει απαρατήρητο. Ο ίδιος δεν προσπάθησε ποτέ να κρύψει την ιδιαιτερότητά του. Αντίθετα, τη μετέτρεψε στο μεγαλύτερο επαγγελματικό του όπλο αλλά και σε προσωπικό μιας και λέγεται ότι παρά την ασχήμια του είχε πολλές κατακτήσεις. Κανείς δεν είχε καταλάβει γιατί γοητευτικές γυναίκες πήγαιναν μαζί του, λόγω της επωνυμίας του ή γιατί είχε έναν δικό του τρόπο να τις ελκύει.

Υποδύθηκε τον αγαθό, τον αφελή, τον γκαφατζή, τον καλοκάρδο άνθρωπο που μπλέκει συνεχώς σε απίθανες καταστάσεις. Οι σκηνοθέτες τον λάτρευαν γιατί ακόμη και όταν δεν μιλούσε, προκαλούσε γέλιο μόνο με μια έκφραση του προσώπου του. Δες βίντεο από την ταινία “Ο Γιαννάκης στον στρατό”:

Η τελευταία του ταινία «Τα ομορφόπαιδα» ήρθε το 1971, ενώ το 1974 έπαιξε για πρώτη και τελευταία φορά στην τηλεόραση, στη σειρά «Το παλιό το κατοστάρι» της ΥΕΝΕΔ. Δες σκηνή από την ταινία “Τα ομορφόπαιδα” με τον Νίκο Σταυρίδη:

Ο ηθοποιός πασπαρτού!

Η διαχρονική του αγάπη για τη μουσική θα τον πήγαινε πολύ μακριά, φέρνοντάς τον σε ένα σωρό ανατρεπτικά σχήματα που δεν θα περίμενες κανονικά να τον δεις. Όπως, για παράδειγμα, στο μιούζικαλ «Πρόβα» του Κώστα Τουρνά το 1976, το οποίο ανέβηκε στη σκηνή του θρυλικού «Κυττάρου» και θα έφερνε τον Μανέλλη δίπλα σε μεγάλα ονόματα της ελληνικής ροκ και ποπ σκηνής, Δημήτρης Ψαριανός, Τζελσομίνα, Λήδα, Ρόμπερτ Ουίλιαμς, Πωλίνα κ.λπ!

Ο μεγάλος καρατερίστας έκανε τον ατζέντη-καλλιτεχνικό διευθυντή, στον οποίο εμφανίζονταν ένας-ένας οι γνωστοί «μοντέρνοι» τραγουδιστές μπας και πάρουν τη δουλειά. Εκείνος είχε πει για την συνεργασία του αυτή: “Ο Τουρνάς έπιασε πολύ τον τύπο κι έτσι δέθηκε και δικαιολογήθηκε η παρουσία μου … Αισθάνομαι ότι συνταυτίζομαι και παίρνω ζωή από τους νέους. Και όταν ο ηθοποιός παίρνει ένα ρόλο που του αρέσει, τον φτιάχνει ακόμη περισσότερο». Ο Μανέλλης αυτοσχεδίαζε σε κάθε παράσταση στο “Κύτταρο”, σκαρώνοντας ευρηματικά επεισόδια με το απαράμιλλο χιούμορ του. Ο ίδιος εξάλλου είχε αφήσει εποχή ως πρόεδρος των Ελλήνων χίπις στην ταινία «Ένας Χίπις με Φιλότιμο» (1970) και μπορούσε να σταθεί επάξια σε κάθε περιβάλλον. Δες βίντεο από την ταινία:

Ο Μανέλλης συνήθιζε να λέει πολλές φορές χαρακτηριστικά για τους ρόλους του: «Ο ηθοποιός δεν πρέπει να αρνείται ποτέ το ρόλο που του προτείνουν. Κάποτε μου είχαν πει, παρόλο που έπαιζα μόνο σε επιθεώρηση, να κάνω τον Κινησία στο κλασικό θέατρο του Αριστοφάνη. Δέχτηκα και αυτό πέτυχε … Αν και όλοι είχαν πει πως ο Μανέλλης θα είναι ξεκάρφωτος μέσα στους νέους”. Η απίστευτη αυτή μορφή του μεγάλου πανιού είχε έρθει τελικά για να μείνει, όπου και αν τον έβαζες να παίξει. Ο Μανέλλης ήταν ένας ηθοποιός πασπαρτού που όποιον ρόλο του έδινες, τον έκανε δικό του. Δες σκηνή από την ταινία “Ένας βλάκας με πατέντα” το 1963 με τον Βασίλη Αυλωνίτη, τον Νίκο Ρίζο και τον Νίκο Φέρμα:

Ο Μανέλλης ξεδίπλωνε το απύθμενο ταλέντο του, που αν δεν είχε τον περιορισμό της ελληνικής γλώσσας, θα τον ξέρανε στα πέρατα της Ευρώπης ως ογκόλιθο της φάρσας. Αρκεί ίσως να αναφέρουμε τα ξεκαρδιστικά φιλμ που έδωσε ρεσιτάλ ηθοποιίας: «Τρεις τρελοί ντετέκτιβς» (1957), «Η Λίζα το ’σκασε» (1959) κι «Ένας βλάκας με πατέντα» (1963)! Δες βίντεο από την ταινία “Η Λίζα το ‘σκασε”:

Οι αρπαχτές και ο θάνατος στην γωνία…

Παρά το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια είχε βγει στη σύνταξη, τα ψίχουλα που έπαιρνε δεν έφταναν κι έτσι αναγκάστηκε να κάνει πολλές «αρπαχτές», όπως τις έλεγε χαρακτηριστικά. Κι έτσι δεν σταμάτησε ή ξεκουράστηκε ποτέ στη ζωή του, αφού μετά την «Πρόβα» του Κώστα Τουρνά τη σεζόν 1976-1977 θα τον προλάβαινε ο θάνατος, την ώρα που ετοίμαζε τη νέα «αρπαχτή» του για να βγάλει τα προς το ζην. Λίγοι βέβαια γνωρίζουν ότι ο Μανέλλης δεν περιορίστηκε μόνο στην υποκριτική. Ασχολήθηκε επίσης με τη συγγραφή σεναρίων, την παραγωγή αλλά και τη διεύθυνση παραγωγής, αποδεικνύοντας ότι αγαπούσε τον κινηματογράφο σε όλες του τις εκφάνσεις. Οι συνεργάτες του τον περιέγραφαν ως έναν εργατικό άνθρωπο, γεμάτο ιδέες και αστείρευτη ενέργεια. Ο γαμπρός της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, το παιδί εκτός γάμου και η τραγωδία που τον τσάκισε…

Παντρεύτηκε την ηθοποιό Μαίρη Νικολαΐδου (Λαΐδου), κόρη της σπουδαίας στιχουργού Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου – η πεθερά του έλεγαν ότι τον σιχαινόταν μιας και η κόρη της ήταν πανέμορφη, απορούσε πολλές φορές πως ερωτεύτηκε έναν τόσο άσχημο άντρα και της το έλεγε κατάμουτρα μπροστά σε αυτόν. Οι δυο τους υπήρξαν για πολλά χρόνια ζευγάρι στη ζωή αλλά και στο θέατρο, πραγματοποιώντας μαζί περιοδείες και συνεργασίες. Απέκτησαν μία κόρη, τη Ρέα Μανέλλη, η οποία ακολούθησε καλλιτεχνική πορεία ως χορεύτρια και συγγραφέας. Ωστόσο, η προσωπική του ζωή δεν ήταν πάντα ανέφελη. Σύμφωνα με βιογραφικές αναφορές, ο ηθοποιός απέκτησε και έναν γιο από τη σχέση του με την επίσης ηθοποιό Αντιγόνη Αλεξίου, γεγονός που για χρόνια έμεινε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Το 1960 ο Μανέλλης έχασε την γυναίκα του, όταν η τελευταία χτυπήθηκε από εγκεφαλικό μόλις στα 45 της χρόνια.

Το άδοξο τέλος ενός μεγάλου κωμικού

Ανήκε κι αυτός στη φουρνιά των ηθοποιών μας που έφυγαν σχετικά νέοι από προβλήματα καρδιάς και που αν υπήρχε τότε το bypass θα μπορούσαν να είχαν ζήσει τουλάχιστον άλλα είκοσι χρόνια. Στις 11 Απριλίου 1978 ο Φραγκίσκος Μανέλλης, έφυγε από τη ζωή από καρδιακά προβλήματα, και κηδεύτηκε στον Κόκκινο Μύλο αφήνοντας πίσω του μια τεράστια παρακαταθήκη στον ελληνικό κινηματογράφο.