Ρίζος Ρίζος: Ποιος είναι ο πρώην ισχυρός άνδρας της ΓΕΝΟΠ – Από τη σχολή συνδικαλιστών της Μόσχας στη σύλληψη για το «Χωριάτικο»

Ο πρώην οργανωτικός γραμματέας της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ, Ρίζος Ρίζος, βρίσκεται ανάμεσα στους 59 ανθρώπους που συνελήφθησαν στο πλαίσιο αστυνομικής επιχείρησης για την υπόθεση της αλυσίδας αρτοποιείων «Χωριάτικο». Σύμφωνα με τις πληροφορίες που εξετάζονται, ο ίδιος φέρεται να διατηρούσε στενή συνεργασία με τον επιχειρηματία Άγγελο Γιαννακόπουλο και να είχε ρόλο στο δίκτυο εταιρειών που βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας. Ειδικότερα, εξετάζεται το ενδεχόμενο να λειτουργούσε ως ενδιάμεσος με πρόσωπα που αναλάμβαναν καθήκοντα διαχείρισης σε εταιρείες, χωρίς να έχουν κατ’ ανάγκη τον ουσιαστικό έλεγχο της λειτουργίας τους.

Το παρελθόν του πρώην ισχυρού άνδρα της ΓΕΝΟΠ, Ρίζου Ρίζου, ο οποίος συνελήφθη για την υπόθεση «Χωριάτικο»

Η σύλληψή του επαναφέρει στο προσκήνιο τη μακρά πορεία ενός προσώπου που ξεκίνησε από τον χώρο του ΚΚΕ και τη σχολή συνδικαλιστικής εκπαίδευσης στη Μόσχα, πέρασε στον Συνασπισμό και εξελίχθηκε σε σημαντικό παράγοντα της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ. Παράλληλα, η επιχειρηματική του δραστηριότητα είχε απασχολήσει κατά το παρελθόν τις ελεγκτικές αρχές, προκαλώντας πολιτικές αντιδράσεις και οικονομικές έρευνες. Για όσους γνώριζαν τις εσωτερικές διεργασίες στο συνδικαλιστικό κίνημα της ΔΕΗ, ο Ρίζος δεν αποτελούσε απλώς ένα μέλος της διοίκησης της Ομοσπονδίας. Είχε αποκτήσει τη φήμη ανθρώπου που γνώριζε σε βάθος τους συσχετισμούς δυνάμεων, τις διαπραγματεύσεις πίσω από τις κλειστές πόρτες και τις συμφωνίες μεταξύ παρατάξεων με διαφορετικές, συχνά αντίθετες, πολιτικές αφετηρίες.

Η δύναμή του γινόταν εμφανής στις εσωτερικές εκλογές και στις διαδικασίες μέσα από τις οποίες διαμορφώνονταν οι συμμαχίες για την ανάδειξη της ηγεσίας της ΓΕΝΟΠ. Ακόμη και όταν απομακρύνθηκε από τον πολιτικό χώρο με τον οποίο είχε αρχικά συνδεθεί, εξακολούθησε να διατηρεί προσωπική επιρροή στον συνδικαλιστικό χώρο. Ο Ρίζος Ρίζος ξεκίνησε την επαγγελματική του πορεία στη ΔΕΗ σε ηλικία μόλις 19 ετών, πριν ολοκληρώσει τη στρατιωτική του θητεία. Από τα πρώτα χρόνια της εργασίας του στράφηκε προς τον συνδικαλισμό, σε μια εποχή κατά την οποία οι μεγάλες δημόσιες επιχειρήσεις αποτελούσαν σημαντικά πεδία πολιτικών αντιπαραθέσεων και οργανωμένης δράσης των εργαζομένων.

Από το ΚΚΕ στη Μόσχα και στη συνέχεια στον Συνασπισμό

Η πρώτη του κομματική ένταξη ήταν στο ΚΚΕ, όπου δραστηριοποιήθηκε ως νεαρό στέλεχος. Οι οργανωτικές του δυνατότητες φαίνεται πως αξιολογήθηκαν θετικά, με αποτέλεσμα να επιλεγεί για εκπαίδευση στη Σοβιετική Ένωση και συγκεκριμένα στη σχολή συνδικαλιστικών στελεχών της Μόσχας. Πρόκειται για την ΚΟΥΤΒ, ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα από το οποίο πέρασαν στελέχη του κομμουνιστικού κινήματος και το οποίο είχε ως αντικείμενο την πολιτική και ιδεολογική κατάρτιση κομματικών και συνδικαλιστικών στελεχών.

Η σχέση του Ρίζου με το ΚΚΕ μεταβλήθηκε κατά τη διάρκεια των πολιτικών εξελίξεων στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Η κρίση του 1989 και η συμμετοχή του ενιαίου Συνασπισμού στην κυβέρνηση Τζαννετάκη αποτέλεσαν σημείο καμπής για την πολιτική του διαδρομή. Διαφωνώντας με τις επιλογές της τότε κομματικής ηγεσίας, αποχώρησε από το ΚΚΕ και παρέμεινε για κάποιο διάστημα στον ευρύτερο χώρο της ανένταχτης Αριστεράς. Αργότερα εντάχθηκε στον Συνασπισμό, χωρίς να περιορίσει την παρουσία του στις συνδικαλιστικές δραστηριότητες της ΔΕΗ. Στη ΓΕΝΟΠ, άλλωστε, η πολιτική ταυτότητα δεν αποτελούσε πάντοτε τον μοναδικό παράγοντα που καθόριζε τις συνεργασίες. Η ικανότητά του να επικοινωνεί και να συνεννοείται με διαφορετικές παρατάξεις αναδείχθηκε σε ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της συνδικαλιστικής του δράσης.

Η ισχυρή παρουσία του στις εσωτερικές ισορροπίες της ΓΕΝΟΠ

Για 18 συναπτά έτη, ο Ρίζος κατείχε τη θέση του οργανωτικού γραμματέα της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ, μιας από τις ισχυρότερες συνδικαλιστικές ομοσπονδίες της χώρας. Η πολυετής παραμονή του σε αυτή τη θέση τού έδωσε τη δυνατότητα να γνωρίσει σε βάθος τον τρόπο λειτουργίας του συνδικαλιστικού μηχανισμού και να δημιουργήσει σχέσεις με στελέχη διαφορετικών πολιτικών και συνδικαλιστικών χώρων. Εκείνη την περίοδο, η ΓΕΝΟΠ διέθετε σημαντική δυνατότητα παρέμβασης στις πολιτικές εξελίξεις που αφορούσαν τον ενεργειακό τομέα και τη λειτουργία της ΔΕΗ. Οι απεργίες, οι καταλήψεις και οι αντιδράσεις απέναντι στην απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας είχαν καταστήσει την Ομοσπονδία έναν ιδιαίτερα ισχυρό συνδικαλιστικό παράγοντα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Ρίζος ξεχώριζε για την οργανωτική του αποτελεσματικότητα. Η επιρροή του δεν εξαρτιόταν απαραίτητα από τη δημόσια προβολή ή την παρουσία του στις τηλεοπτικές αντιπαραθέσεις, καθώς σημαντικό μέρος της δύναμής του βρισκόταν στις εσωτερικές συνεννοήσεις και στις συμμαχίες. Ενδεικτικό της επιρροής του ήταν το αποτέλεσμα των εκλογών της ΓΕΝΟΠ τον Οκτώβριο του 2012. Η συνδικαλιστική παράταξη με την οποία συνδεόταν εξασφάλισε δύο έδρες στο διοικητικό συμβούλιο, ενώ η επίσημη παράταξη του ΣΥΡΙΖΑ περιορίστηκε σε μία.

Οι συγκεκριμένες έδρες διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των συσχετισμών που οδήγησαν στην επανεκλογή του Νίκου Φωτόπουλου στην προεδρία της Ομοσπονδίας. Η συνεργασία του Ρίζου με τον Φωτόπουλο αποτύπωνε τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονταν οι συμμαχίες στο εσωτερικό της ΓΕΝΟΠ. Παρά τις διαφορετικές πολιτικές καταβολές τους, οι δύο συνδικαλιστές μπορούσαν να συνεργάζονται όταν οι εσωτερικές συνθήκες το απαιτούσαν. Παράλληλα, ο Ρίζος είχε αναπτύξει διαύλους επικοινωνίας με στελέχη τόσο της ΠΑΣΚΕ όσο και της ΔΑΚΕ, διευρύνοντας την επιρροή του πέρα από τα όρια της δικής του παράταξης.

Τον Σεπτέμβριο του 2008 είχε βρεθεί στο επίκεντρο της δημοσιότητας, όταν προσήλθε στον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και κατήγγειλε ότι επιχειρηματικά συμφέροντα και ανταγωνιστές της ΔΕΗ προκαλούσαν ζημιές δισεκατομμυρίων ευρώ στην επιχείρηση. Παράλληλα, είχε κάνει λόγο για ενέργειες που, κατά τους ισχυρισμούς του, αποσκοπούσαν στη χειραγώγηση της μετοχής της ΔΕΗ. Οι καταγγελίες αυτές δεν οδήγησαν σε περαιτέρω δικαστικές εξελίξεις, καθώς η υπόθεση τέθηκε στο αρχείο.

Οι επιχειρηματικές δραστηριότητες και η απομάκρυνση από τον Συνασπισμό

Ταυτόχρονα με τη συνδικαλιστική του παρουσία, ο Ρίζος είχε αναπτύξει δραστηριότητα και στον επιχειρηματικό τομέα. Κατά το παρελθόν, το όνομά του είχε συνδεθεί με εταιρείες και συνεργασίες που δραστηριοποιούνταν σε διαφορετικούς κλάδους, μεταξύ των οποίων οι εργολαβίες, το εμπόριο, η αγορά ακινήτων και η εστίαση. Στον τελευταίο τομέα περιλαμβάνονταν επιχειρήσεις όπως καφέ και αρτοποιεία.

Η παράλληλη ενασχόλησή του με επιχειρηματικές δραστηριότητες προκάλεσε δημοσιεύματα και αντιπαραθέσεις, κυρίως λόγω της θέσης που κατείχε σε μια ομοσπονδία εργαζομένων μεγάλης δημόσιας επιχείρησης. Τον Φεβρουάριο του 2011, μετά τη δημοσιοποίηση πληροφοριών σχετικά με τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες, ανακοίνωσε ότι θα απομακρυνθεί προσωρινά από τα συνδικαλιστικά του καθήκοντα στη ΓΕΝΟΠ. Η υπόθεση είχε αντίκτυπο και στις πολιτικές του σχέσεις, καθώς ακολούθησε η διαγραφή του από τον Συνασπισμό.

Ωστόσο, η απομάκρυνσή του από το κόμμα δεν σήμανε και το τέλος της επιρροής του στην Ομοσπονδία. Ο Ρίζος εξακολούθησε να διαθέτει προσωπικά ερείσματα και να επηρεάζει τους συσχετισμούς στις εσωτερικές εκλογικές διαδικασίες. Ο ίδιος είχε απορρίψει τις κατηγορίες που διατυπώνονταν εις βάρος του, υποστηρίζοντας ότι αποτελούσε στόχο οργανωμένης προσπάθειας δυσφήμησης λόγω της συνδικαλιστικής του δράσης. Είχε ακόμη αναφερθεί σε επαγγελματικές διώξεις που, σύμφωνα με όσα υποστήριζε, είχε αντιμετωπίσει κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, όπως δυσμενείς μετακινήσεις και απόλυση.

Τα τραπεζικά υπόλοιπα των 750.000 ευρώ στην Κύπρο

Μία από τις σημαντικότερες υποθέσεις που συνδέθηκαν με το όνομα του Ρίζου ήρθε στη δημοσιότητα στα τέλη του 2013. Τότε, έρευνα της Αρχής για την Καταπολέμηση της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες εντόπισε σημαντικά χρηματικά ποσά σε τραπεζικούς λογαριασμούς στην Κύπρο. Οι λογαριασμοί συνδέονταν με υπεράκτια εταιρεία με την επωνυμία Arcelor Ltd, η οποία είχε συσταθεί στο Μπελίζ και διέθετε επαγγελματική διεύθυνση στη Λευκωσία.

Το συνολικό ποσό που είχε εντοπιστεί ανερχόταν σε 750.547,84 ευρώ. Στην υπόθεση εμφανίζονταν επίσης μέλη της οικογένειας του πρώην συνδικαλιστή. Η έρευνα διεξήχθη υπό την εποπτεία του τότε επικεφαλής της Αρχής, Παναγιώτη Νικολούδη, και συνδέθηκε με την εξέταση οικονομικών δραστηριοτήτων γύρω από τη ΓΕΝΟΠ, καθώς και των χρηματοδοτήσεων που λάμβανε η Ομοσπονδία από τη ΔΕΗ. Στο επίκεντρο βρισκόταν η υπόθεση που είχε γίνει γνωστή με την ονομασία «ΓΕΝΟΠ Tours». Οι έλεγχοι αφορούσαν ταξίδια, έξοδα φιλοξενίας, δαπάνες και αναθέσεις μελετών, τα οποία είχαν προκαλέσει ερωτήματα και αντιδράσεις σχετικά με τη διαχείριση των χρημάτων.

Η ζημία που εξεταζόταν στο πλαίσιο της συγκεκριμένης υπόθεσης υπολογιζόταν σε 1.160.470,40 ευρώ. Οι αρμόδιες αρχές είχαν εκφράσει σοβαρές υπόνοιες ότι ένα μέρος των χρημάτων που βρέθηκαν στους κυπριακούς λογαριασμούς ενδέχεται να σχετιζόταν με τις οικονομικές δραστηριότητες που διερευνώνταν. Οι σχετικές υπόνοιες αποτέλεσαν αντικείμενο ποινικής έρευνας. Ωστόσο, η ύπαρξη ερευνών και υπονοιών δεν ισοδυναμεί από μόνη της με απόδειξη ενοχής ή με οριστική δικαστική κρίση.

Η δέσμευση ακινήτων και τα δηλωθέντα εισοδήματα

Οι έλεγχοι των αρχών επεκτάθηκαν πέρα από τους τραπεζικούς λογαριασμούς, καλύπτοντας και την ακίνητη περιουσία της οικογένειας. Την ίδια περίοδο έγιναν γνωστές πληροφορίες για τη δέσμευση τεσσάρων ακινήτων που ανήκαν στην οικογένεια Ρίζου και βρίσκονταν σε ακριβές περιοχές της Αθήνας. Το μέτρο εντασσόταν στις ενέργειες που είχαν ληφθεί για τη διασφάλιση πιθανών απαιτήσεων του Δημοσίου. Παράλληλα, οι αρμόδιες αρχές εξέταζαν αν υπήρχαν διαφορές ανάμεσα στα εισοδήματα που είχαν δηλωθεί στις φορολογικές δηλώσεις και στην περιουσιακή εικόνα που προέκυπτε από τις υπό έλεγχο οικονομικές δραστηριότητες.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που είχαν δημοσιοποιηθεί τότε, το ετήσιο δηλωθέν εισόδημα του Ρίζου ανερχόταν σε περίπου 30.356 ευρώ. Για τις δύο κόρες του είχαν αναφερθεί εισοδήματα ύψους 5.160 και 4.700 ευρώ αντίστοιχα. Τα συγκεκριμένα ποσά εξετάζονταν σε συνδυασμό με τα τραπεζικά υπόλοιπα, τις συμμετοχές σε εταιρείες και την ακίνητη περιουσία, δημιουργώντας ερωτήματα σχετικά με την προέλευση και τη διακίνηση των χρημάτων. Η υπόθεση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και συζητήσεις στο εσωτερικό της ΓΕΝΟΠ. Ο Νίκος Φωτόπουλος είχε τότε υπερασπιστεί τον Ρίζο, υποστηρίζοντας ότι η περιουσία του προερχόταν από επιχειρηματικές δραστηριότητες που δεν σχετίζονταν με τον συνδικαλισμό.

Η θέση αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς το ζήτημα δεν περιοριζόταν στην προσωπική οικονομική κατάσταση ενός συνδικαλιστή. Στη δημόσια συζήτηση είχε τεθεί και το ερώτημα αν υπήρχε οποιαδήποτε σύνδεση ανάμεσα στις επιχειρηματικές δραστηριότητες και στον τρόπο λειτουργίας ή χρηματοδότησης της Ομοσπονδίας. Η υπόθεση των χρηματοδοτήσεων της ΔΕΗ προς τη ΓΕΝΟΠ έφτασε τελικά ενώπιον της Δικαιοσύνης. Στις 31 Μαΐου 2018, το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων της Αθήνας καταδίκασε επτά πρώην συνδικαλιστές για απάτη σχετικά με τις χρηματοδοτήσεις της περιόδου 2008-2010.

Μεταξύ των καταδικασθέντων ήταν ο Ρίζος Ρίζος, στον οποίο επιβλήθηκε ποινή κάθειρξης πέντε ετών, ο Νίκος Φωτόπουλος και μία από τις κόρες του Ρίζου. Οι υπόλοιποι 51 κατηγορούμενοι αθωώθηκαν, ενώ το δικαστήριο δεν αναγνώρισε την επιβαρυντική περίσταση που προβλεπόταν από τη νομοθεσία για τους καταχραστές του Δημοσίου. Οι εφέσεις των καταδικασθέντων είχαν ανασταλτικό αποτέλεσμα, με συνέπεια να αποχωρήσουν ελεύθεροι από το δικαστήριο.

Από τη ΓΕΝΟΠ στη νέα έρευνα για το «Χωριάτικο»

Πάνω από δώδεκα χρόνια μετά τις αποκαλύψεις που είχαν απασχολήσει τη δημοσιότητα, ο Ρίζος Ρίζος βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο, αυτή τη φορά εξαιτίας μιας διαφορετικής οικονομικής υπόθεσης. Η πρόσφατη σύλληψή του εντάσσεται στην έρευνα για την αλυσίδα αρτοποιείων «Χωριάτικο». Οι αρχές εξετάζουν τη λειτουργία ενός εκτεταμένου εταιρικού δικτύου και το ενδεχόμενο να χρησιμοποιούνταν παρένθετα πρόσωπα, προκειμένου να μην εμφανίζονται οι πραγματικοί υπεύθυνοι των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.

Στο πλαίσιο της έρευνας ελέγχονται περίπου 520 εταιρείες, ενώ η αστυνομική επιχείρηση οδήγησε στη σύλληψη 59 προσώπων. Οι πληροφορίες που εξετάζονται εμφανίζουν τον Ρίζο να διατηρούσε στενή σχέση με τον επιχειρηματία Άγγελο Γιαννακόπουλο. Σύμφωνα με σχετικά δημοσιεύματα, συγκαταλεγόταν στα πρόσωπα με τα οποία ο επιχειρηματίας επικοινωνούσε συστηματικά για ζητήματα που αφορούσαν τη λειτουργία του δικτύου. Το βάρος της έρευνας στρέφεται πλέον στον ακριβή ρόλο που φέρεται να είχε ο πρώην συνδικαλιστής, στις πιθανές επαφές του με τους διαχειριστές των εταιρειών και στον βαθμό ενδεχόμενης συμμετοχής του στις δραστηριότητες που ελέγχονται.

Από την εκπαίδευση συνδικαλιστικών στελεχών στη Μόσχα και τις εσωτερικές αντιπαραθέσεις της Αριστεράς έως τις συνεργασίες με τον Νίκο Φωτόπουλο, την υπόθεση της υπεράκτιας εταιρείας στο Μπελίζ και τους τραπεζικούς λογαριασμούς στην Κύπρο, η διαδρομή του Ρίζου Ρίζου χαρακτηρίστηκε από σημαντική συνδικαλιστική επιρροή, αλλά και από έντονες πολιτικές και οικονομικές αντιπαραθέσεις. Η νέα δικογραφία που αφορά το «Χωριάτικο» προσθέτει ένα ακόμη κεφάλαιο στην υπόθεση, με τις δικαστικές αρχές να καλούνται να διευκρινίσουν ποιος ήταν ο ρόλος του και αν προκύπτουν συγκεκριμένες ευθύνες από τα στοιχεία της έρευνας. Μέχρι να υπάρξει οριστική δικαστική κρίση για τη νέα υπόθεση, ο Ρίζος Ρίζος, όπως και όλοι οι υπόλοιποι συλληφθέντες, καλύπτεται από το τεκμήριο της αθωότητας.

Πηγή πληροφοριών: ΠρώτοΘέμα